Vũ Hán và Trường Giang: thành phố sinh ra ở ngã ba sông

Vũ Hán — thành phố sinh ra ở ngã ba sông

Vũ Hán là thủ phủ tỉnh Hồ Bắc và là thành phố lớn nhất miền trung Trung Quốc, nhưng điều đáng nói nhất về nó nằm ở vị trí. Thành phố này không nằm bên một con sông, mà nằm ngay chỗ hai con sông gặp nhau: Trường Giang chảy từ tây sang đông, còn Hán Thủy đổ vào từ phía bắc. Người Trung Quốc gọi Vũ Hán là thành sông và ví nó là ngã tư thông chín tỉnh, bởi từ đây đường thủy và đường sắt tỏa đi khắp các hướng.

Trường Giang — con sông chia đôi Trung Quốc

Trường Giang dài khoảng 6.300 ki-lô-mét, là sông dài nhất Trung Quốc và châu Á, đứng thứ ba thế giới sau Nile và Amazon. Sông bắt nguồn từ vùng núi Tang Cổ Lạp thuộc cao nguyên Thanh Hải, chảy xuyên qua Tứ Xuyên, Hồ Bắc, An Huy, Giang Tô rồi đổ ra biển Hoa Đông gần Thượng Hải. Lưu vực của nó rộng hơn 1,8 triệu ki-lô-mét vuông và nuôi sống một phần lớn dân số Trung Quốc.

Vũ Hán nằm ở đoạn giữa của dòng sông, nơi lòng sông rộng và tàu thuyền lớn có thể vào tới tận bến. Suốt nhiều thế kỷ, đây là điểm trung chuyển giữa đồng bằng Hoa Bắc ở phía bắc và các cảng thương mại Quảng Châu, Hồng Kông ở phía nam.

Ba thị trấn, một cái tên

Cái tên Vũ Hán chỉ mới có từ năm 1927, khi chính quyền hợp nhất ba thị trấn vốn nằm sát nhau nhưng bị sông chia cắt:

• Vũ Xương nằm ở bờ nam Trường Giang;
• Hán Khẩu nằm ở bờ bắc Trường Giang và bờ đông Hán Thủy;
• Hán Dương nằm ở bờ bắc Trường Giang và bờ tây Hán Thủy.

Hán Thủy, còn gọi là Hán Giang, là phụ lưu dài nhất của Trường Giang với chiều dài khoảng 1.500 ki-lô-mét, và chính nó tạo ra chữ Hán trong tên thành phố. Trước khi có cầu, muốn đi từ mảnh này sang mảnh kia phải qua đò; toa tàu hỏa cũng phải được đưa qua sông bằng phà, một việc vừa chậm vừa nguy hiểm.

Cây cầu đầu tiên bắc qua Trường Giang

Ý tưởng làm cầu qua Trường Giang ở Vũ Hán đã được bàn từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, nhưng chiến tranh và thiếu nguồn lực khiến nó nằm im suốt mấy chục năm. Công trình chỉ thực sự khởi công tháng 9 năm 1955 và hoàn thành tháng 10 năm 1957, có sự hỗ trợ kỹ thuật của Liên Xô.

Cầu Trường Giang Vũ Hán, thường gọi là cầu thứ nhất, mở thông xe ngày 15 tháng 10 năm 1957. Cầu dài 1.670 mét, rộng 22,5 mét, nhịp lớn nhất 128 mét, và đi hai tầng: tầng trên là đường bộ bốn làn, tầng dưới là đường sắt đôi của tuyến Bắc Kinh đi Quảng Châu. Cầu nối đồi Quy Sơn ở Hán Dương với đồi Xà Sơn ở Vũ Xương. Khi khánh thành, đây là cây cầu nằm xa nhất về phía đông trên toàn tuyến Trường Giang, và là cây cầu đường sắt kiêm đường bộ đầu tiên vượt con sông này.

Cùng năm 1956, khi bơi qua sông ở Vũ Hán, Mao Trạch Đông viết bài từ Thủy điệu ca đầu, phần Bơi, trong đó có câu nay đã thành quen thuộc về một cây cầu vắt ngang hai miền nam bắc và biến dòng sông hiểm trở thành đường đi. Câu thơ ấy được nhắc lại nhiều lần trong các tài liệu giới thiệu về cây cầu.

Kể từ cây cầu đầu tiên, Vũ Hán xây thêm hàng loạt cầu qua Trường Giang. Theo số liệu của chính quyền thành phố và báo Nhân Dân, đến đầu thập niên 2020 Vũ Hán có 11 cây cầu lớn vượt Trường Giang, trong đó có những cây cầu treo nhịp rất dài như Dương Tứ Cảng. Tính cả cầu nhỏ và cầu qua các hồ, thành phố có gần 700 cây cầu các loại.

Hoàng Hạc Lâu — ngôi lầu nhìn xuống cầu

Trên đồi Xà Sơn, ngay đầu cầu phía Vũ Xương, là Hoàng Hạc Lâu, một trong những ngôi lầu nổi tiếng nhất Trung Quốc và là biểu tượng của Vũ Hán. Lầu được dựng lần đầu năm 223, thời Tam Quốc, ban đầu là một đài quan sát quân sự. Qua các triều đại, lầu được trùng tu nhiều lần rồi bị cháy, lần cuối vào năm 1884.

Bản lầu hiện nay được xây lại từ năm 1981 tới năm 1985, cao 51,4 mét với năm tầng, ngói tráng men vàng, cột đỏ, khung bê-tông cốt thép giả kết cấu gỗ. Đáng chú ý là vị trí của nó đã được dịch chuyển khoảng một ki-lô-mét so với chỗ cũ, vì chân cầu Trường Giang chiếm mất nền cũ. Đứng trên các tầng lầu, hướng nhìn đẹp nhất là về phía đông nam, nơi thấy cùng lúc con sông, cây cầu và mảnh Vũ Xương.

Lũ, đập Tam Hiệp và luật bảo vệ sông

Vũ Hán nằm thấp, sát sông, và mùa lũ ở đây là chuyện nghiêm túc. Trận lũ năm 1954 và đặc biệt là trận lũ năm 1998 đã gây thiệt hại lớn và buộc thành phố phải nâng cấp hệ thống đê. Những trận lũ lớn sau đó vào các năm 2016 và 2020 tiếp tục cho thấy mức độ rủi ro.

Ở phía thượng nguồn, cách Vũ Hán vài trăm ki-lô-mét về phía tây, đập Tam Hiệp tại Nghi Xương, tỉnh Hồ Bắc, được xây dựng chủ yếu để chống lũ và phát điện. Đập giúp điều tiết dòng chảy và giảm mức nước lũ cho vùng hạ du, nhưng cũng làm phù sa bị giữ lại sau đập, khiến lòng sông và bờ biển hạ du thay đổi theo thời gian. Đây là một trong những mặt trái được giới nghiên cứu thủy văn thảo luận nhiều.

Những năm gần đây, bảo vệ Trường Giang trở thành chính sách riêng. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2020, Trung Quốc áp lệnh cấm đánh bắt cá trong mười năm tại các vùng then chốt của lưu vực Trường Giang, sau đó mở rộng ra dòng chính. Đến ngày 1 tháng 3 năm 2021, Luật Bảo vệ Trường Giang có hiệu lực; đây là luật đầu tiên của Trung Quốc dành riêng cho một lưu vực sông.

Đi đâu để thấy con sông ở Vũ Hán

Chỗ dễ nhất để cảm nhận con sông là dải công viên ven nước ở Hán Khẩu, một tuyến đi bộ dài men theo bờ bắc Trường Giang, đông người vào buổi tối. Đi bộ qua cầu Trường Giang thứ nhất là trải nghiệm khác: có đường dành cho người đi bộ và xe đạp, mất chừng nửa giờ để qua sông, và từ trên cầu nhìn được cả hai bờ. Du thuyền đêm trên sông cũng phổ biến, thường kết hợp ngắm hai bên bờ lên đèn và các cây cầu.

Vũ Hán còn có Đông Hồ, một trong những hồ đô thị lớn nhất Trung Quốc, rộng khoảng 33 ki-lô-mét vuông; thành phố được gọi là thành của trăm hồ với hàng trăm hồ lớn nhỏ trong địa giới. Ngoài sông và hồ, đây cũng là một trung tâm giáo dục lớn với hơn một triệu sinh viên theo học tại các trường đại học trong thành phố.

Một mốc lịch sử gần đây gắn với tên thành phố là đầu năm 2020, khi Vũ Hán là nơi đầu tiên ghi nhận dịch bệnh do virus corona mới và bị phong tỏa từ ngày 23 tháng 1 tới ngày 8 tháng 4 năm 2020. Sự kiện này không thay đổi vị trí của thành phố bên dòng Trường Giang, nhưng nó là một phần lịch sử đương đại của nơi đây.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Trường Giang · Wikipedia tiếng Việt — Vũ Hán · Wikipedia tiếng Anh — Cầu Trường Giang Vũ Hán · Nhân Dân nhật báo — Khám phá vẻ đẹp Vũ Hán qua những cây cầu · Chính quyền thành phố Vũ Hán — Những cây cầu của Vũ Hán