Thành Đô và gấu trúc: thủ phủ của loài vật biểu tượng Trung Quốc

Thành Đô và gấu trúc — vì sao thủ phủ Tứ Xuyên thành quê hương của loài gấu trúc

Nhắc tới Thành Đô, người ta nghĩ ngay tới lẩu cay và gấu trúc. Nhưng điều ít người để ý là mối quan hệ giữa thành phố và con vật biểu tượng của Trung Quốc không chỉ là chuyện hình ảnh: chính tại đây, từ sáu con gấu trúc ốm đói được cứu khỏi rừng năm 1987, người ta đã dựng nên cơ sở nhân giống gấu trúc lớn nhất thế giới.

Thành Đô — thành phố hơn hai nghìn năm không đổi tên

Thành Đô là thủ phủ tỉnh Tứ Xuyên, nằm ở trung tâm đồng bằng Thành Đô, vùng đất màu mỡ mà từ xưa đã được gọi là Thiên phủ chi quốc, nghĩa là xứ sở của trời. Theo điều tra dân số năm 2020, thành phố có khoảng 20,9 triệu người, diện tích hơn 14.300 ki-lô-mét vuông. Vùng đất này có dấu vết cư trú từ rất sớm, gắn với nền văn hoá Kim Sa thời đồ đồng, cách nay hơn bốn nghìn năm.

Tên Thành Đô được cho là bắt nguồn từ câu nói trong sách Thái Bình Hoàn Vũ Ký: một năm thành làng, hai năm thành ấp, ba năm thành đô, nói về quá trình hình thành đô thị nơi đây. Điểm thú vị là trong hơn hai nghìn năm, thành phố gần như không đổi tên, một trường hợp hiếm ở Trung Quốc. Thời Tam Quốc, đây là kinh đô của nhà Thục Hán do Lưu Bị lập nên, gắn với tên tuổi Gia Cát Lượng và Quan Vũ mà nhiều người Việt biết qua Tam Quốc diễn nghĩa.

Cơ sở nhân giống gấu trúc lớn nhất thế giới

Cơ sở nghiên cứu và nhân giống gấu trúc Thành Đô được thành phố lập năm 1987, khởi đầu chỉ với sáu con gấu trúc gầy yếu, bệnh tật được cứu từ trong rừng ra. Cơ sở nằm ở quận Thành Hoa, ngoại ô phía bắc thành phố, cách trung tâm chừng mười ki-lô-mét, với diện tích khoảng 2,38 ki-lô-mét vuông. Đây là đơn vị phi lợi nhuận, chuyên nhân giống và nghiên cứu gấu trúc lớn, gấu trúc đỏ và một số loài quý hiếm khác.

Từ sáu con ban đầu, số gấu trúc ở đây tăng dần: tới năm 2008 là 83 con với 124 ca sinh, và tới cuối năm 2024 cơ sở này có khoảng 244 con, quần thể gấu trúc nuôi nhốt lớn nhất trên thế giới. Thành Đô còn có thêm các cơ sở khác cùng mạng lưới: khu Thung lũng Gấu trúc ở Đô Giang Yển, nơi huấn luyện gấu trúc để sống lại trong hoang dã, cách thành phố chừng bảy chục ki-lô-mét; khu Ngọa Long trong núi; và khu Bích Phong Hạp ở Nhã An. Giờ mở cửa và giá vé thay đổi theo mùa; một số trang du lịch gần đây ghi vé người lớn khoảng 55 nhân dân tệ và yêu cầu đặt trước qua các ứng dụng nội địa, nhưng đây là thông tin có thể đổi nên cần kiểm tra lại trước khi đi.

Vì sao gấu trúc lại sống ở Tứ Xuyên

Gấu trúc lớn là một loài gấu, ăn gần như hoàn toàn bằng tre, mỗi ngày có thể ăn từ hơn chục tới vài chục ki-lô-gam tre. Chúng sống trong các khu rừng tre ở vùng núi cao của ba tỉnh Tứ Xuyên, Thiểm Tây và Cam Túc. Theo kết quả điều tra gấu trúc toàn quốc lần thứ tư, công bố năm 2015, số gấu trúc ngoài tự nhiên khoảng 1.864 con, phân thành 33 quần thể địa phương, trong đó 25 quần thể quá nhỏ để có thể tự duy trì. Đến năm 2024, con số ngoài tự nhiên được ước khoảng 1.900 con, cộng với hơn 750 con nuôi nhốt trên toàn cầu.

Nhờ nỗ lực bảo tồn, năm 2016 Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế hạ mức đe dọa của gấu trúc lớn từ nguy cấp xuống sắp nguy cấp. Dù vậy, vấn đề lớn nhất vẫn là môi trường sống bị chia cắt, khiến các quần thể nhỏ khó gặp nhau để sinh sản. Gấu trúc cũng gắn với ngoại giao: từ sau chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Nixon năm 1972, việc tặng hoặc cho thuê gấu trúc đã trở thành một nét quen thuộc trong quan hệ quốc tế, và tới nay nhiều con gấu trúc từ các cơ sở ở Thành Đô vẫn đang được đưa đi hợp tác nghiên cứu ở nước ngoài.

Ngoài gấu trúc, Thành Đô còn có gì

Thành Đô là thành phố dễ sống với nhịp điệu chậm hơn nhiều đô thị lớn khác của Trung Quốc. Du khách thường ghé ngõ Khoan Trách, phố cổ Cẩm Lý, đền Vũ Hầu thờ Gia Cát Lượng, và ngồi trà quán ở công viên Nhân Dân để xem thành phố sống chậm. Về ăn uống, đây là quê hương của ẩm thực Tứ Xuyên và món lẩu cay nổi tiếng. Kịch Tứ Xuyên với tiết mục đổi mặt cũng là trải nghiệm nhiều người tìm. Cách thành phố không xa là hệ thống tưới Đô Giang Yển và núi Thanh Thành, cả hai đã được UNESCO ghi nhận; cùng với khu di chỉ Tam Tinh Đôi và Kim Sa, đây là những điểm giúp chuyến đi không chỉ xoay quanh gấu trúc.

Đi xem gấu trúc cần lưu ý gì

Gấu trúc hoạt động mạnh nhất vào buổi sáng, đặc biệt là giờ cho ăn, nên đi sớm ngay khi mở cửa là cách tốt nhất để thấy chúng ăn và chơi thay vì nằm ngủ. Buổi trưa là lúc gấu trúc ngủ nhiều nhất. Cơ sở này rất đông vào mùa cao điểm và dịp lễ, nên nếu có thể thì chọn ngày thường. Trong khuôn viên có nhiều lối đi và các khu nuôi cách nhau khá xa, vì vậy nên chuẩn bị giày thoải mái và dành ít nhất nửa ngày. Một điểm cần lưu ý: giá vé, giờ mở cửa và quy định đặt trước thay đổi khá thường xuyên, nên kiểm tra trên kênh chính thức trước khi đến thay vì tin vào thông tin cũ.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Thành Đô · Wikipedia tiếng Anh — Chengdu Research Base of Giant Panda Breeding · Wikipedia tiếng Anh — Giant panda · Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) — History of the Giant Panda · China Daily — How panda center overcame its breeding rut