Giờ làm việc

Chuyện giờ làm ở Trung Quốc: vì sao ai cũng biết 996, và luật nói gì

Nếu hỏi một người Trung Quốc làm văn phòng về giờ làm, bạn sẽ nghe hai câu trả lời khác nhau. Câu thứ nhất là con số luật định: tám giờ một ngày, không quá bốn mươi tư giờ một tuần. Câu thứ hai là con số thực tế, và nó thường lớn hơn.

Luật quy định gì

Luật Lao động Trung Quốc quy định người lao động làm tám giờ một ngày và bình quân không quá bốn mươi tư giờ một tuần. Làm thêm giờ phải được thoả thuận, mỗi ngày thường không quá một giờ, và tổng thời gian làm thêm trong tháng bị giới hạn. Đây là quy định áp cho mọi loại hình doanh nghiệp.

Tháng 8/2021, Bộ Nhân lực và An sinh xã hội (人力资源和社会保障部) và Toà án Nhân dân Tối cao phối hợp công bố một loạt án lệ điển hình về tranh chấp lao động. Trong đó có một án lệ nêu thẳng chế độ 996 — làm từ chín giờ sáng tới chín giờ tối, sáu ngày một tuần — là vi phạm nghiêm trọng quy định về giới hạn thời gian làm thêm, và nội quy công ty quy định chế độ đó không có hiệu lực. Nguồn đưa tin khi đó gồm Đài Phát thanh Trung ương Trung Quốc (央广网) và báo The Paper.

Thực tế thì dài hơn

Số liệu thống kê cho thấy khoảng cách giữa luật và thực tế. Cục Thống kê Quốc gia công bố con số bình quân năm 2024 của người làm trong doanh nghiệp là 49,0 giờ mỗi tuần (công bố tháng 1/2025). Sang năm 2025, mức bình quân giảm còn 48,6 giờ, chấm dứt chuỗi nhiều năm tăng dần.

Con số đó chỉ là bình quân toàn quốc, gồm cả những ngành làm ít giờ. Trong một số ngành dịch vụ, sản xuất và công nghệ ở các thành phố lớn, tuần làm việc năm mươi lăm tới sáu mươi giờ không phải chuyện hiếm. Có những văn phòng vẫn sáng đèn tới mười giờ đêm, và tầng dưới là hàng xe đưa cơm đang chờ.

Văn phòng làm việc theo nhóm, không theo từng người

Điều dễ nhận ra khi quan sát một văn phòng Trung Quốc là công việc được tổ chức theo nhóm có mục tiêu và tiến độ rõ. Việc được chia nhỏ, cập nhật trong nhóm chat, có mốc thời gian. Khi một mốc tới hạn, cả nhóm ở lại; người về trước thường là người đã xong phần mình, chứ không phải người hết giờ.

Cách làm đó giải thích hai chuyện. Thứ nhất, giờ làm không chỉ phụ thuộc vào khối lượng việc của bạn mà phụ thuộc vào việc của cả nhóm. Thứ hai, khi tiến độ bị chậm ở một khâu, áp lực lan sang các khâu còn lại. Đây cũng là lý do cụm từ "nội quyển" (内卷) — cuộc cạnh tranh làm nhiều hơn mà kết quả không đổi — trở thành từ quen thuộc trong các cuộc nói chuyện của người trẻ.

Bù lại, một số thứ ở đây được tổ chức khá kỹ: căng tin trong khu làm việc, xe đưa đón, giờ nghỉ trưa thật. Nhiều công ty bố trí chỗ nằm trưa, và việc ăn cơm trưa ở căng tin công ty phổ biến tới mức trở thành một phần lịch ngày.

Khi làm việc với người Trung Quốc

Với người ngoài, vài điều nên biết trước. Một là giờ hẹn buổi tối không hiếm: bữa tối muộn và bàn trà sau đó thường được dùng để chốt việc, nên đừng ngạc nhiên nếu cuộc nói chuyện kéo tới mười một giờ. Hai là tin nhắn ngoài giờ là chuyện bình thường; nhiều người trả lời trong vài phút, kể cả cuối tuần.

Ba là, đừng suy ra thời hạn từ nhịp trả lời. Một người có thể nhắn tin lúc nửa đêm nhưng thời hạn giao hàng vẫn tính bằng tuần. Ngược lại, khi một việc đã được chốt bằng chữ, tiến độ thường được theo rất sát bằng bảng và nhóm chat.

Cuối cùng, nếu bạn làm việc cùng một đối tác lâu dài, nên hỏi thẳng về lịch nghỉ của họ. Người Trung Quốc cũng có Tết Nguyên đán, Quốc khánh và các kỳ nghỉ dài, và trong những tuần đó công việc gần như dừng lại.

Vài điều nên biết

• Giới hạn luật định là tám giờ một ngày, không quá bốn mươi tư giờ một tuần; làm thêm phải thoả thuận và bị khống chế.
• Chế độ 996 đã bị hai cơ quan trung ương nêu rõ là vi phạm trong án lệ công bố tháng 8/2021.
• Bình quân toàn quốc năm 2025 là 48,6 giờ, vẫn trên mức luật định; con số này không phản ánh các văn phòng làm nhiều nhất.
• Đừng hẹn việc quan trọng vào đúng tuần Tết Nguyên đán hay kỳ nghỉ dài.
• Người trả lời tin nhắn nhanh chưa chắc là người xong việc sớm — xem tiến độ được ghi lại.

Từ 996 tới con số 48,6 giờ mỗi tuần, đây là một câu chuyện đang dịch chuyển. Luật đã rõ, ý thức của người lao động đã khác trước, và chính các công ty cũng đang phải tính lại cách bố trí công việc.

Bạn làm việc với đối tác ở đâu, và tuần làm việc ở đó kéo dài bao nhiêu giờ?