Đi khám bệnh

Khám bệnh ở Trung Quốc: bảo hiểm gần phủ hết, và một chiếc điện thoại thay quầy thu ngân

Đi khám ở Trung Quốc có hai điều đáng chú ý cùng lúc. Một là hệ thống bảo hiểm y tế cơ bản phủ gần như toàn dân. Hai là quy trình khám vẫn nặng, vì bệnh viện lớn đông tới mức người ta phải tới từ sáng sớm để lấy số. Hiểu hai điều này thì hiểu vì sao mọi chuyện đang được đẩy lên điện thoại.

Bảo hiểm y tế phủ tới đâu

Ngày 21/3/2025, Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia (国家医保局) công bố báo cáo nhanh về phát triển sự nghiệp bảo hiểm y tế năm 2024. Tân Hoa Xã đưa tin: tới cuối năm 2024, số người tham gia bảo hiểm y tế cơ bản khoảng 1,326 tỷ người, và tỷ lệ tham gia tính trên số người thuộc diện đạt khoảng 95 phần trăm.

Hệ thống chia thành hai nhánh. Người đi làm tham gia bảo hiểm y tế cho người lao động, đóng theo lương; người khác tham gia bảo hiểm y tế cho cư dân thành thị và nông thôn, đóng theo mức cố định và được nhà nước trợ cấp thêm. Quyền lợi không hoàn toàn giống nhau, và mức chi trả tuỳ tuyến bệnh viện: khám ở tuyến cơ sở được chi trả tỷ lệ cao hơn so với bệnh viện hạng ba.

Vì sao ai cũng muốn lên bệnh viện lớn

Một bài toán khó của ngành y ở đây là phân bổ người bệnh. Bệnh viện được phân hạng, và hạng ba là nhóm cấp cao nhất. Theo báo cáo của Bộ Y tế Quốc gia công bố tháng 12/2025 về tình hình y tế năm 2024, cả nước có 10,15 tỷ lượt khám chữa bệnh trong năm, tăng 6,2 phần trăm, trong đó bệnh viện hạng ba chiếm tới 28,3 phần trăm tổng lượt khám — một tỷ lệ rất cao so với số lượng bệnh viện thuộc nhóm này.

Kết quả là cảnh xếp hàng quen thuộc. Năm 2019, VnExpress đưa tin về tình trạng gần trăm người tới xếp hàng từ trước khi trời sáng bên ngoài một bệnh viện hàng đầu ở Bắc Kinh để mong đặt được lịch khám chuyên khoa. Những năm gần đây, việc đặt lịch qua ứng dụng đã giảm bớt cảnh đó ở nhiều bệnh viện, nhưng khoa chuyên sâu vẫn là chỗ chen nhau.

Vì thế nhà nước đẩy mạnh khám ở tuyến cơ sở. Số liệu mười một tháng đầu năm 2024 của Bộ Y tế Quốc gia cho thấy lượng khám ở các cơ sở y tế tuyến cơ sở tăng 10,2 phần trăm so với cùng kỳ, nhanh hơn mức tăng chung 7,3 phần trăm — dấu hiệu cho thấy một phần người bệnh đã chuyển xuống dưới để khám bệnh nhẹ.

Chiếc điện thoại thay quầy thu ngân

Phần tiện lợi nhất của hệ thống nằm ở khâu thủ tục. Ngày nay, người có bảo hiểm dùng mã bảo hiểm y tế điện tử để đặt lịch, lấy số, thanh toán và nhận kết quả. Theo thông tin Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia công bố cuối năm 2024, đã có hơn 1,2 tỷ người dùng mã này để khám, mua thuốc và thanh toán. Phần chi trả của bảo hiểm được trừ tự động, người bệnh chỉ trả phần mình chịu.

Thêm một thay đổi lớn: khám chữa bệnh liên tỉnh. Ngày 15/1/2025, Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia cho biết năm 2024 cả nước có 2,38 tỷ lượt thanh toán trực tiếp chi phí khám chữa bệnh liên tỉnh, tăng 84,7 phần trăm so với năm trước, và giảm được cho người bệnh khoản tạm ứng hơn 194,7 tỷ nhân dân tệ. Điều này quan trọng với người lao động nhập cư: trước đây đi khám ở tỉnh khác phải ứng tiền rồi mang giấy về quê hoàn lại.

Hình thức thanh toán cũng đang mở rộng. Tháng 3/2026, Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia cho biết đang triển khai song song thanh toán bằng khuôn mặt, bằng mã, bằng điện thoại và thanh toán tín dụng ở hàng trăm địa phương, để rút ngắn khâu xếp hàng đóng tiền.

Vài điều nên biết

• Bệnh viện phân hạng; khám ở tuyến cơ sở được bảo hiểm chi trả tỷ lệ cao hơn và ít phải chờ hơn.
• Đặt lịch qua ứng dụng của bệnh viện hoặc qua mã bảo hiểm y tế điện tử trước khi tới.
• Khám chữa bệnh liên tỉnh đã được thanh toán trực tiếp, không cần ứng tiền rồi hoàn lại như trước.
• Bệnh viện lớn thường đông từ sáng sớm; nếu phải tới, hãy tới theo giờ đã đặt.
• Người nước ngoài thường dùng khu khám dịch vụ tự chọn hoặc khoa quốc tế của bệnh viện lớn, chi phí cao hơn nhưng ít chờ.

Đi khám ở Trung Quốc giờ phần lớn là chuyện của ứng dụng: đặt lịch, thanh toán, nhận kết quả. Cái còn khó là chọn đúng tuyến bệnh viện, và điều đó người địa phương cũng phải cân nhắc mỗi lần trong nhà có người ốm.

Bạn có kinh nghiệm đi khám ở nước ngoài chưa, và điều gì làm bạn bỡ ngỡ nhất?