Dưỡng sinh

Dưỡng sinh ở Trung Quốc: cốc nước ấm, ấm trà, và bài tập tám đoạn

Có một chi tiết mà khách tới Trung Quốc hay gặp nhưng ít khi được giải thích: nước uống được phục vụ nóng. Trong quán ăn, ở ga tàu, ở văn phòng, người ta rót nước nóng. Đó không phải chuyện vệ sinh đơn thuần, mà là một phần của cách nghĩ về sức khoẻ mà người Trung Quốc gọi là dưỡng sinh.

Uống nước ấm, và lý do phía sau

Quan niệm phổ biến ở đây là nước lạnh làm cơ thể phải làm việc nhiều hơn để tiêu hoá, còn nước ấm thì nhẹ nhàng hơn với dạ dày. Từ quan niệm đó thành thói quen: mang bình giữ nhiệt, uống nước ấm buổi sáng, không uống đá khi trời lạnh. Chiếc bình giữ nhiệt có nắp đậy là vật gần như không thể thiếu trong túi người đi làm.

Cần nói thêm một điều để thói quen này không bị hiểu lệch: nước càng nóng chưa chắc càng tốt. Tổ chức Y tế Thế giới xếp đồ uống trên 65 độ C vào nhóm 2A về nguy cơ gây ung thư, liên quan tới thực quản, và các bài viết phổ biến kiến thức sức khoẻ ở Trung Quốc thường nhắc lại khuyến cáo này để phân biệt "nước ấm" với "nước nóng bỏng". Nhiệt độ được nhắc tới nhiều là khoảng 35 tới 40 độ C, tức gần với nhiệt độ cơ thể.

Trà không chỉ là đồ uống

Ở Trung Quốc, trà vừa là đồ uống vừa là dịp ngồi lại. Trong văn phòng, người ta pha trà trong cốc có nắp và châm nước liên tục. Khi có khách, bàn trà được dọn ra, chén nhỏ, rót từng lượt. Chuyện trà và cách mời trà đã được viết ở phần khác của chuyên mục này; điều đáng nói ở đây là vai trò sức khoẻ của nó trong đời sống thường ngày.

Người Trung Quốc cũng uống trà theo mùa và theo thể trạng: mùa lạnh thiên về trà đậm, trà đen hoặc trà ủ; mùa nóng thiên về trà xanh. Cách chọn này không có nghĩa là chữa được bệnh, nhưng nó cho thấy tư duy điều chỉnh sinh hoạt theo thời tiết, một nét khá phổ biến ở đây.

Y học cổ truyền nằm trong hệ thống chính thống

Điểm khác biệt so với nhiều nước là y học cổ truyền không nằm ngoài hệ thống y tế. Nó có bệnh viện, phòng khám, chương trình đào tạo và được thanh toán bảo hiểm. Nhật báo Nhân dân và Tân Hoa Xã dẫn số liệu của Cục Quản lý Y học Cổ truyền Quốc gia cho biết năm 2024 tổng lượt khám của các cơ sở y học cổ truyền đạt khoảng 16,6 tỷ lượt. Con số này bao gồm châm cứu, xoa bóp, bốc thuốc và khám bằng phương pháp cổ truyền ở bệnh viện công.

Với người ngoài, một lưu ý thực tế: nếu muốn thử châm cứu hoặc xoa bóp trị liệu, nên tới bệnh viện y học cổ truyền hoặc bệnh viện công có khoa cổ truyền, thay vì các tiệm nhỏ không rõ người hành nghề. Và nếu đang dùng thuốc Tây, nên nói rõ để thầy thuốc tránh kê loại có thể tương tác.

Người trẻ đưa dưỡng sinh vào lịch ngày

Điều đáng chú ý của vài năm gần đây là dưỡng sinh không còn là chuyện của người lớn tuổi. Tân Hoa Xã đưa tin hồi tháng 1/2023 về các nhóm chat của người trẻ cùng tập bài bát đoạn cẩm, trao đổi chuyện ăn uống và nghỉ ngơi. Bản tin đó cũng nhắc rằng hướng dẫn phòng bệnh tại nhà của Cục Quản lý Y học Cổ truyền Quốc gia có đưa các bài tập dưỡng sinh như bát đoạn cẩm vào nội dung khuyến nghị.

Vì sao người trẻ quan tâm? Phần lớn lý do rất thực tế: ngồi nhiều, mỏi cổ vai gáy, khó ngủ, và một lịch làm việc dài. Những bài tập ngắn, không cần dụng cụ, tập được ở nhà hoặc ở văn phòng, hợp với người không có thời gian tới phòng tập. Cùng với nó là trà thảo mộc, nước ấm, và những thói quen nhỏ như ngâm chân buổi tối.

Vài điều nên biết

• Nước ấm là mặc định khi được mời nước; muốn nước lạnh thì nên hỏi trước.
• Nước nóng trên 65 độ C không tốt cho thực quản — ấm là đủ, đừng uống khi còn bỏng.
• Muốn thử châm cứu, xoa bóp trị liệu thì tới bệnh viện công có khoa y học cổ truyền.
• Nếu đang dùng thuốc Tây, nói rõ với thầy thuốc trước khi dùng thêm thuốc cổ truyền.
• Bài tập dưỡng sinh phổ biến là những động tác ngắn, tập được ở nhà, không cần dụng cụ.

Dưỡng sinh ở đây không phải một nghi thức lớn, mà là chuỗi việc nhỏ cộng lại: cốc nước ấm, chén trà, vài phút vận động sau khi ngồi lâu. Cách nghĩ đó giải thích rất nhiều thói quen thường ngày mà khách tới chơi hay bắt gặp.

Ở nhà bạn có thói quen chăm sức khoẻ nào mà người ngoài thấy lạ?