Xe hai bánh

Xe hai bánh ở Trung Quốc: chiếc xe đạp điện và cả một hệ sinh thái quanh nó

Một con phố Trung Quốc lúc tan tầm thường có thứ khó thấy ở nơi khác: một dòng xe hai bánh chạy êm và gần như không dùng chân. Đó phần lớn là xe đạp điện. Loại xe này nhỏ, chạy bằng pin, tốc độ vừa phải, và nó thay thế xe máy ở hầu hết thành phố nơi xe máy bị hạn chế.

Vì sao xe đạp điện phổ biến tới vậy

Nhật báo Nhân dân số ra ngày 29/7/2025 dẫn số liệu công bố của Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin: lượng xe đạp điện đang lưu hành ở Trung Quốc khoảng 3,8 chiếc, tương đương bình quân bốn người dân có một chiếc. Tân Hoa Xã cũng đưa con số này khi công bố tiêu chuẩn mới cho loại xe này.

Có vài lý do khiến nó thành phương tiện phổ thông. Giá một chiếc xe thấp hơn nhiều so với ô tô; không cần bằng lái đối với loại xe đạp điện tiêu chuẩn; sạc ở nhà hoặc ở điểm sạc chung; và quan trọng nhất là nó giải quyết đúng bài toán của các thành phố lớn — quãng đường ba tới tám cây số, ngắn hơn để đi ô tô cho tiện, dài hơn mức đi bộ thoải mái.

Ở các thành phố, xe hai bánh cũng là công cụ lao động. Người giao hàng, giao cơm, đưa đón trẻ, giao hàng chợ đều chạy xe đạp điện gắn thêm thùng phía sau. Vì vậy, cơ sở hạ tầng cho xe hai bánh — làn đường riêng, bãi đỗ, điểm sạc — được chú ý hơn so với nhiều nơi khác.

Tiêu chuẩn mới siết an toàn

Điểm đáng chú ý nhất gần đây là việc siết tiêu chuẩn. Tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc mới về an toàn kỹ thuật xe đạp điện (GB 17761—2024) chính thức có hiệu lực từ ngày 1/9/2025, thay thế bản năm 2018. Theo giới thiệu của cơ quan chức năng, tiêu chuẩn mới tăng yêu cầu chống cháy đối với vật liệu phi kim, giới hạn tổng khối lượng nhựa không quá 5,5 phần trăm khối lượng xe, bổ sung yêu cầu về mô men ở tốc độ thấp, hoàn thiện yêu cầu chống can thiệp trái phép vào pin, bộ điều khiển và bộ giới hạn tốc độ, đồng thời nâng yêu cầu về phanh.

Báo 21世纪经济报道 (2/9/2025) tóm tắt lộ trình: từ ngày 1/9/2025, loại xe theo tiêu chuẩn cũ dừng sản xuất; từ ngày 1/12/2025, loại xe đó không được bán ra. Đây là lý do các đại lý xe đạp điện ở nhiều thành phố có giai đoạn xả hàng tồn, và người mua xe được khuyên kiểm tra kỹ tem tiêu chuẩn trước khi trả tiền.

Một quy định khác đã thành quen thuộc: đội mũ bảo hiểm. Từ khi các địa phương áp quy định bắt buộc, mũ bảo hiểm trở thành mặt hàng khan hiếm trong một thời gian ngắn — báo Dân trí ghi nhận hiện tượng này hồi tháng 5/2020. Với loại xe đạp điện dùng cho hoạt động dịch vụ, quy định mới còn yêu cầu biển số riêng và chứng nhận sản phẩm bắt buộc cho mũ, theo báo Tuổi Trẻ ngày 29/11/2025.

Xe đạp chia sẻ: thứ có sẵn ở góc phố

Song song với xe cá nhân là xe đạp chia sẻ, và đây là phương tiện mà khách tới chơi dùng được ngay. Tháng 9/2024, đại diện Bộ Giao thông Vận tải cho biết cả nước có hơn 12 triệu xe đạp chia sẻ, phục vụ bình quân hơn 27 triệu lượt đạp mỗi ngày. Riêng Bắc Kinh, báo Bắc Kinh Tân Hình đưa tin năm 2024 thành phố ghi nhận 11,44 tỷ lượt đạp xe chia sẻ, bình quân hơn ba triệu lượt một ngày, và có 1.105 người bị đưa vào danh sách hạn chế dùng xe của ba doanh nghiệp do đỗ sai quy định.

Chi tiết cuối đó đáng lưu ý với người mới: xe đạp chia sẻ ở đây có quy định đỗ. Nếu bạn dựng xe ở chỗ không được phép, ứng dụng có thể không kết thúc được chuyến, và bạn vẫn bị tính tiền. Cách làm quen là tìm vạch kẻ hoặc cụm xe đang đỗ gần đó rồi trả xe tại chỗ đó.

Vài điều nên biết

• Xe đạp chia sẻ cần đỗ đúng vạch; đỗ sai có thể bị tính thêm tiền hoặc bị hạn chế dùng.
• Mũ bảo hiểm là yêu cầu bắt buộc ở phần lớn địa phương khi đi xe máy điện và xe đạp điện có trợ lực.
• Nếu mua xe đạp điện, kiểm tra tiêu chuẩn in trên xe: loại theo tiêu chuẩn cũ đã dừng sản xuất và ngừng bán từ tháng 12/2025.
• Sạc pin trong nhà là nguyên nhân cháy được nhắc nhiều; nên dùng điểm sạc chung ở khu dân cư.
• Đi bộ trên làn xe hai bánh cần để ý vì dòng xe chạy rất êm, gần như không nghe thấy tiếng động cơ.

Chiếc xe đạp điện nhỏ này nói lên nhiều thứ về cách sống ở đô thị Trung Quốc: giải pháp rẻ, gọn, phù hợp quãng đường ngắn, và được quản lý bằng tiêu chuẩn kỹ thuật chứ không bằng lệnh cấm.

Bạn đã từng thử đi xe đạp chia sẻ ở một thành phố Trung Quốc chưa, và cảm giác thế nào?