Đi lại trong thành phố

Đi lại trong thành phố Trung Quốc: metro là xương sống, điện thoại là vé

Một thành phố lớn ở Trung Quốc có thể nhìn từ trên cao sẽ thấy cùng lúc: đường vành đai nhiều làn, đường sắt trên cao, và bên dưới là mạng tàu điện ngầm dày. Với người ở lại vài ngày, cách đi lại dễ chịu nhất thường không phải taxi mà là tàu điện ngầm, vì nó không phụ thuộc vào tình trạng tắc đường.

Mạng lưới lớn tới mức nào

Ngày 22/1/2025, Bộ Giao thông Vận tải (交通运输部) công bố số liệu vận hành năm 2024: cả nước có 54 thành phố vận hành đường sắt đô thị với 325 tuyến, tổng chiều dài 10.945,6 km và 6.324 ga; riêng năm 2024 mở thêm 18 tuyến và 748 km. Tổng lượng khách vận chuyển cả năm đạt 32,24 tỷ lượt, tăng 9,5 phần trăm so với năm trước. Con số đó có nghĩa là phần lớn các thành phố lớn đều đã có metro, và metro là phương tiện chính chứ không còn là phương tiện phụ.

Với khách, điều này đổi cách lên kế hoạch: chỗ ở gần một ga metro thường hữu ích hơn chỗ ở gần một điểm tham quan. Từ ga, bạn đi được tới hầu hết nơi cần tới, và giờ tàu chạy đều từ sáng sớm tới gần nửa đêm.

Vé nằm trong điện thoại

Vé tàu điện ngầm ở đây hầu như nằm trong điện thoại. Bạn mở ứng dụng thanh toán, đưa mã qua cổng, và đi. Ngoài ra còn thẻ giao thông dùng chung: theo thông tin công bố tháng 12/2024, mạng thẻ giao thông liên tỉnh đã nối 336 thành phố cấp địa khu trở lên và khu hành chính đặc biệt Macau, nên một thẻ có thể dùng ở nhiều tỉnh khác nhau.

Với khách nước ngoài, trở ngại cũ — không có tài khoản ngân hàng trong nước — đã được xử lý một phần. Tân Hoa Xã đưa tin ngày 13/9/2024: Bắc Kinh mở cách thanh toán này ở Trung Quốc đại lục, cho phép quẹt thẻ ngân hàng nước ngoài không tiếp xúc trực tiếp qua cổng soát của toàn bộ 27 tuyến đường sắt đô thị, 490 ga, không cần đăng ký gì thêm. Các thành phố khác cũng đang mở rộng cách thanh toán này.

Đổi lại, một số thứ quen thuộc ở nơi khác lại không có: quầy bán vé giấy ít dần, và nhân viên ở ga có thể không nói tiếng Anh. Cách xử lý đơn giản là ghi sẵn tên ga bằng chữ Hán trên điện thoại, rồi đưa cho người đối diện xem.

Tàu chạy đúng giờ, ga rộng và nhiều tầng

Ga metro ở Trung Quốc thường được tổ chức như một nhà ga nhỏ: nhiều lối vào, nhiều tầng, có máy soi hành lý ở một số tuyến. Điều cần lưu ý là khoảng cách giữa các lối vào và khoảng cách đi bộ trong ga. Một ga lớn có thể có hàng chục lối ra, và chọn sai lối ra thì phải đi bộ vòng một đoạn khá xa trên mặt đất.

Trên tàu, vài quy tắc nên biết trước để không bị nhắc: từ ngày 1/4/2020, quy định của Bộ Giao thông Vận tải cấm mở loa ngoài khi dùng thiết bị điện tử và cấm ăn uống trong toa, trừ một số trường hợp như trẻ nhỏ và người bệnh. Báo VnExpress đưa tin về quy định này ngày 30/10/2019 khi nó được công bố. Việc xếp hàng chờ tàu cũng được tổ chức theo vạch kẻ trên sân ga, và cửa sẽ mở đúng vị trí vạch đó.

Giờ cao điểm ở đây rất đông nhưng trật tự, vì đám đông đi theo dòng chứ không chen ngược. Nếu phải di chuyển trong khung bảy giờ tới chín giờ sáng hoặc năm giờ tới bảy giờ chiều, nên cộng thêm thời gian cho khâu đổi tuyến, đặc biệt ở những ga trung chuyển lớn.

Đi liên tỉnh thì đi tàu cao tốc

Đi xa hơn trong thành phố thì chuyển sang tàu cao tốc. Mua vé qua ứng dụng đường sắt, và nếu hết chỗ, hệ thống có chế độ xếp hàng chờ — đăng ký rồi chờ được ghế nhả ra, thay vì phải ngồi canh liên tục. Có một dịch vụ đáng biết: từ ngày 24/12/2020, ngành đường sắt thử nghiệm toa im lặng trên một số chuyến, hành khách chọn toa này khi mua vé và cam kết giữ yên lặng, để điện thoại ở chế độ rung.

Vài điều nên biết

• Chọn chỗ ở gần ga metro thay vì gần điểm tham quan; đi lại giữa các điểm sẽ nhẹ hơn nhiều.
• Ghi sẵn tên ga bằng chữ Hán để hỏi đường khi không nói được tiếng.
• Không mở loa ngoài, không ăn uống trong toa; đây là quy định có từ năm 2020.
• Giờ cao điểm đông nhưng có trật tự, đi theo vạch và để người xuống trước.
• Nếu đi tàu cao tốc, chọn được toa im lặng khi mua vé nếu muốn ngủ hoặc làm việc.

Đi lại ở đây không khó, chỉ cần bỏ thói quen mua vé giấy và cộng thêm thời gian cho những đoạn đổi tuyến trong ga lớn. Sau vài chuyến, bạn sẽ thấy metro là phần dễ chịu nhất của một ngày di chuyển.

Bạn đã từng dùng metro ở thành phố nào của Trung Quốc, và ga nào làm bạn đi lạc lâu nhất?