Người dẫn tour bản địa ở Đại Lý: nghề kể chuyện phố cổ

Người dẫn tour bản địa ở Đại Lý: nghề kể chuyện phố cổ

Đại Lý là thủ phủ của châu tự trị dân tộc Bạch Đại Lý, tỉnh Vân Nam, một thành phố nằm gọn giữa dãy Thương Sơn ở phía tây và hồ Nhĩ Hải ở phía đông. Với du khách, đây là điểm dừng chân nổi tiếng trên tuyến Côn Minh – Đại Lý – Lệ Giang – Shangri-La. Với người dẫn tour bản địa, đây là nhà.

Họ dẫn khách qua phố cổ lát đá, giới thiệu Tam Tháp, kể chuyện người Bạch, và quan trọng nhất là nói cho du khách biết vì sao một bậc cửa cũng có luật của nó. Nghề này không nằm trong sách hướng dẫn nào, bởi phần lớn kiến thức được truyền bằng cách đi cùng người lớn trong xóm từ khi còn nhỏ.

Một thành phố của người Bạch

Đại Lý không phải một thành phố Hán thuần. Đây là nơi sinh sống tập trung của người Bạch, một trong những dân tộc thiểu số lâu đời ở Vân Nam, có chữ viết, kiến trúc, trang phục và tín ngưỡng riêng. Kiến trúc thành cổ là chỗ giao thoa giữa phong cách Hán và nét đặc trưng của người Bạch: tường trắng, ngói xám, đầu hồi uốn cong, sân trong lát đá, cửa gỗ chạm trổ công phu.

Người Bạch ở Đại Lý giữ được nhiều bản sắc văn hoá dân tộc trong trang phục, nghệ thuật và phong tục. Chính vì vậy, một người dẫn tour bản địa ở đây không chỉ bán cảnh đẹp. Họ bán sự hiểu biết về một cộng đồng mà họ là thành viên, và đó là thứ mà một đoàn khách tự túc khó tự tìm ra.

Ai trở thành người dẫn tour

Phần lớn người dẫn tour địa phương ở Đại Lý là người Bạch hoặc người sinh ra ngay trong vùng. Có ba nhóm chính. Nhóm thứ nhất là hướng dẫn viên có chứng chỉ hành nghề cấp quốc gia, làm việc cho công ty lữ hành và nhận đoàn theo lịch. Nhóm thứ hai là người dẫn tự do, thường nhận khách lẻ hoặc khách quen qua giới thiệu. Nhóm thứ ba là người làm nghề khác ban ngày nhưng kiêm dẫn khách theo mùa, ví dụ người chạy thuyền trên hồ Nhĩ Hải.

• Ngôn ngữ: tiếng Phổ thông là bắt buộc. Thêm tiếng Anh, tiếng Pháp hoặc tiếng Hàn là lợi thế lớn, vì đây là tuyến đón nhiều khách quốc tế.
• Chứng chỉ: hướng dẫn viên làm việc có tổ chức thường phải có thẻ hành nghề do cơ quan du lịch cấp, và thẻ phải gắn với một công ty lữ hành.
• Tiếng dân tộc: nhiều người Bạch vẫn nói được tiếng Bạch bên cạnh tiếng Phổ thông. Đây là điểm cộng khi dẫn khách vào nhà dân hoặc vào các buổi biểu diễn địa phương.
• Kinh nghiệm: thường tích luỹ bằng cách phụ việc cho người đi trước, học lịch sử địa phương, rồi mới đứng ra nhận đoàn.

Một buổi dẫn tour diễn ra thế nào

Ngày làm việc của một người dẫn đoàn ở Đại Lý bắt đầu sớm hơn du khách nghĩ. Họ phải có mặt trước giờ khởi hành để điểm danh, phát thẻ, kiểm tra danh sách và nắm tình trạng sức khoẻ của khách trong đoàn.

• Sáng: tập trung đoàn ở khách sạn, giới thiệu lộ trình trong ngày, đưa khách tới điểm đầu tiên, thường là khu Tam Tháp hoặc thành cổ.
• Trưa: sắp xếp bữa ăn, xử lý yêu cầu ăn chay hoặc dị ứng, và tranh thủ nghỉ ngắn trong lúc khách tự do.
• Chiều: dẫn khách tới phố cổ Hỷ Châu hoặc các làng ven hồ, nơi họ có thể xem nhà cổ và nghe kể chuyện về người Bạch.
• Tối: bàn giao khách về khách sạn, chốt lịch ngày hôm sau, và quan trọng nhất là xử lý các phát sinh.

Phần lớn công việc thật của nghề lại không phải là kể chuyện. Đó là giữ đoàn đúng giờ, đếm đủ người sau mỗi điểm dừng, và làm dịu những lúc khách mệt hoặc không hài lòng.

Những gì phải thuộc lòng

Kiến thức của một người dẫn tour bản địa không chỉ gồm năm tháng và tên địa danh. Nó gồm cả những quy tắc ứng xử mà nếu nói sai, khách sẽ vô tình gây khó chịu cho người địa phương.

• Tam Tháp và Sùng Thánh tự: cụm tháp cổ là biểu tượng của Đại Lý, được nhắc tới như dấu mốc cho thấy thành phố này gắn với Phật giáo và với lịch sử của vùng đất từ nhiều thế kỷ.
• Lễ hội Tháng Ba: hội chợ truyền thống lớn của người Bạch, thường diễn ra vào khoảng tháng ba tới tháng tư âm lịch, có đua ngựa, bắn cung, múa hát dân gian và trao đổi hàng hoá.
• Phép tắc trong nhà người Bạch: không dẫm lên bậc cửa mà phải bước qua; đây là chi tiết nhỏ nhưng được nhắc đi nhắc lại với khách.
• Hỷ Châu: phố cổ gần đó được coi là bảo tàng sống về kiến trúc và văn hoá người Bạch, với kiểu nhà sân trong đặc trưng.
• Đường Phúc Tinh: trục phố chính của thành cổ, nơi tập trung hàng thủ công, thổ cẩm, đồ bạc và sản vật địa phương.

Tiền và mùa

Thu nhập của người dẫn tour bản địa phụ thuộc vào mùa và vào việc họ làm cho công ty hay làm tự do. Mùa cao điểm thường rơi vào các kỳ nghỉ lễ lớn và mùa hè, khi lượng khách tăng vọt; mùa thấp điểm thì nhiều người chuyển sang nghề khác hoặc nhận các tour ngắn trong ngày.

• Làm cho công ty: nhận lương cứng cộng thêm phụ cấp theo đoàn và theo ngày, nhưng phải theo lịch phân công.
• Làm tự do: thu nhập bấp bênh hơn, phụ thuộc hoàn toàn vào giới thiệu và khách quen, đổi lại được tự chọn đoàn.
• Chi phí nghề: điện thoại, đi lại, quần áo, đôi khi cả tiền học ngoại ngữ, đều là chi phí cá nhân.

Một số tài liệu du lịch nhắc tới chuyện hướng dẫn viên ăn hoa hồng từ các điểm mua sắm. Đây là vấn đề có thật ở một số tuyến tour giá rẻ, nhưng mức độ và cách vận hành khác nhau tuỳ công ty, nên người viết không đưa ra con số cụ thể cho Đại Lý.

Nghề đang đổi thay

Đại Lý từng khá trầm lặng trước khi trở thành điểm đến đông đúc như hiện nay. Sau khi một bộ phim truyền hình lấy bối cảnh Vân Nam gây sốt, lượng khách tới đây tăng mạnh và thành phố nổi lên như một điểm đến mới của tỉnh. Nhiều ngôi nhà cổ của người Bạch được chuyển thành homestay, quán cà phê và điểm chụp ảnh, còn người dân địa phương học cách biến món ăn và vải nhuộm truyền thống thành sản phẩm phục vụ khách.

Với người dẫn tour bản địa, thay đổi này vừa là cơ hội vừa là áp lực. Cơ hội vì có nhiều đoàn hơn, khách chịu chi hơn. Áp lực vì khách ngày càng biết nhiều, hỏi khó hơn, và so sánh với nội dung trên mạng. Người sống được với nghề thường là người kể được câu chuyện mà mạng không có: chuyện của gia đình họ, của ngôi làng họ, của những đổi thay họ tự chứng kiến.

Cũng cần nói rõ: không phải mọi người dẫn tour ở Đại Lý đều là người bản địa. Một phần lớn hướng dẫn viên đến từ Côn Minh hoặc nơi khác và chỉ dẫn theo tuyến. Vì vậy khi nghe nói tới hướng dẫn viên địa phương, cần phân biệt giữa người lớn lên ở đây và người chỉ làm việc ở đây.

Nguồn: Báo Hoà Bình — Lên miền cao gió núi Đại Lý – Vân Nam · Báo Văn Hoá — Đến Vân Nam khám phá văn hoá, lịch sử Thành cổ Đại Lý · Dân Việt — Một thôn của tỉnh miền núi Trung Quốc, nông dân làm du lịch thế nào mà người người đến chơi · Wikipedia tiếng Việt — Đại Lý (Vân Nam) · Wikipedia tiếng Việt — Người Bạch