Giáo viên vùng núi Trung Quốc: người gieo chữ nơi sương mù

Giáo viên vùng núi Trung Quốc: người gieo chữ nơi sương mù

Ở nhiều bản làng vùng núi phía tây nam Trung Quốc, ngôi trường là toà nhà duy nhất có điện sáng và có người nói tiếng Phổ thông mỗi ngày. Đứng ở đó thường chỉ có một thầy giáo, dạy từ lớp một tới lớp sáu, kiêm luôn việc trông trẻ, nấu ăn và đưa học sinh qua suối khi mưa lớn.

Nghề giáo ở vùng núi không phải là một câu chuyện cảm động đơn thuần. Đó là một nghề có chính sách, có mức lương, có chỉ tiêu tuyển dụng, và có những con số rất cụ thể mà nhà nước phải tính mỗi năm để giữ người ở lại với bản làng.

Ngôi trường nằm ở đâu

Các tỉnh miền núi phía tây nam như Quý Châu, Vân Nam, Tứ Xuyên cùng các khu tự trị như Nội Mông hay Quảng Tây là nơi địa hình phức tạp nhất. Làng có thể nằm cách huyện lỵ vài giờ đi xe, nhiều nơi chỉ tới được bằng đường mòn. Học sinh nhỏ tuổi không thể đi về trong ngày, nên trường nội trú trở thành lựa chọn phổ biến.

Bên cạnh trường nội trú là các điểm dạy học nhỏ, nơi một thầy hoặc một cô phụ trách vài chục em. Những điểm này tồn tại vì nếu xoá đi, trẻ sẽ phải đi quá xa để tới trường và nhiều em sẽ bỏ học. Đây là loại trường mà báo chí Trung Quốc hay nhắc tới khi nói về giáo dục nông thôn.

Buổi học bắt đầu từ 6 giờ 20

Tại một trường trung học nội trú ở Quý Châu, để bảo đảm học sinh đạt điểm cao trong các kỳ thi, nhà trường xếp lịch học cho trẻ từ 6 giờ 20 và kéo dài tới 21 giờ 30, liên tục từ thứ hai đến thứ sáu. Sáng thứ bảy học sinh vẫn phải học tiếp. Đây là mô tả từ một cuộc khảo sát về đời sống giáo viên Trung Quốc, và nó cho thấy áp lực không chỉ đè lên học sinh.

• Buổi sáng: điểm danh, tự học sớm, rồi vào tiết chính. Giáo viên chủ nhiệm thường là người có mặt sớm nhất.
• Buổi trưa: trông học sinh ăn và nghỉ, xử lý các em ốm hoặc nhớ nhà.
• Buổi chiều: dạy chính khoá, sau đó là tiết phụ đạo cho học sinh yếu.
• Buổi tối: tự học tối, chấm bài, soạn giáo án, gọi điện cho phụ huynh ở xa.
• Cuối tuần: nhiều trường tổ chức lễ hội nghệ thuật, thi thể thao và các hoạt động xây dựng hình ảnh, giáo viên bắt buộc tham gia.

Theo kết quả khảo sát được dẫn lại, 92,1% giáo viên được hỏi nói rằng họ phải làm việc hơn 9 giờ mỗi ngày, và hơn một phần ba làm việc hơn 55 giờ mỗi tuần. Với giáo viên chủ nhiệm ở vùng núi, ngoài dạy học và quản lý học sinh, họ còn là người kết nối giữa nhà trường, phụ huynh và chính quyền thôn.

Những người thầy được nhắc tới nhiều nhất

Trung Quốc có truyền thống vinh danh các nhà giáo cống hiến cho nông thôn. Nhiều gương mặt được báo chí nêu tên và con số đi kèm khá cụ thể.

• Trương Quế Mai: giáo viên ở vùng núi Hoa Bình, Lệ Giang, Vân Nam. Bà nổi tiếng vì gắn bó với việc đưa trẻ em gái vùng núi tới trường, sau khi chứng kiến nhiều cô bé bỏ học vì nhà nghèo hoặc vì định kiến giới.
• Trương Tây Dương: giáo viên tại ngôi trường tiểu học duy nhất của một làng hẻo lánh ở Quý Châu, thường một mình dạy tất cả các môn từ lớp một đến lớp sáu.
• Chi Nguyệt Anh: rời quê hương tới dạy học ở một nơi hẻo lánh của tỉnh Giang Tây gần 41 năm.
• Lư Thuỵ Liên: giáo viên tiểu học ở khu tự trị Nội Mông hơn 37 năm.
• Nông Gia Quý: giáo viên đầu tiên và duy nhất trong 34 năm ở làng Luosongdi hẻo lánh thuộc Vân Nam.

Các con số về số năm công tác và hoàn cảnh của những giáo viên này được nêu trong bài tổng hợp của báo chí Việt Nam dẫn lại từ truyền thông Trung Quốc. Người viết chưa kiểm chứng độc lập từng chi tiết, nhưng nhóm nhân vật và mô hình cống hiến trọn đời ở vùng khó khăn là có thật và được nhà nước tuyên dương định kỳ.

Giáo viên đặc cương — con đường phổ biến nhất

Để lấp chỗ trống ở nông thôn, Trung Quốc vận hành chương trình giáo viên đặc cương: tuyển sinh viên tốt nghiệp sư phạm hoặc người có chuyên môn về dạy ở trường nông thôn theo hợp đồng có thời hạn. Chương trình thường gắn với ưu đãi về lương, trợ cấp sinh hoạt và cơ hội chuyển vào biên chế sau khi hoàn thành nhiệm kỳ.

• Quy mô: theo truyền thông Trung Quốc, trong 20 năm chương trình này đã thu hút khoảng 1,18 triệu lượt giáo viên tham gia.
• Ngân sách: theo số liệu của Bộ Tài chính Trung Quốc, trong 5 năm nước này chi 53,3 tỷ nhân dân tệ để tuyển sinh viên sư phạm về dạy ở trường nông thôn, chủ yếu để tăng lương, tăng phúc lợi và trợ cấp sinh hoạt.
• Hỗ trợ thêm: cùng giai đoạn, chính phủ đầu tư 2,1 tỷ nhân dân tệ để khuyến khích giáo viên giỏi, kể cả giáo viên đã nghỉ hưu, tới dạy ở vùng khó khăn, vùng dân tộc và vùng biên giới.

Theo ước tính được dẫn lại, hơn 1,3 triệu giáo viên nông thôn được hỗ trợ và cải thiện chất lượng cuộc sống mỗi năm. Những con số này là số liệu tổng hợp toàn quốc, không riêng Quý Châu hay Vân Nam.

Cái khó không nằm ở bảng đen

Nếu chỉ nhìn vào cơ sở vật chất, nhiều trường núi đã khá hơn trước. Nhưng cái khó của nghề nằm ở chỗ khác.

• Khoảng cách: đi lại giữa trường và nhà tốn nhiều thời gian, khiến giáo viên trẻ khó gắn bó lâu dài.
• Ngôn ngữ: nhiều học sinh là người dân tộc thiểu số, nói tiếng mẹ đẻ ở nhà và chỉ học tiếng Phổ thông ở trường, nên những năm đầu rất vất vả.
• Giữ học sinh: áp lực kinh tế khiến một số gia đình muốn cho con nghỉ học để đi làm; giáo viên phải tới tận nhà thuyết phục.
• Khối lượng công việc: ngoài tiết dạy, giáo viên chủ nhiệm còn lo ăn ở, sức khoẻ và tâm lý của học sinh nội trú.

Bù lại, nghề cũng có những phần thưởng rất riêng. Ở vùng núi, giáo viên thường là người được cả bản làng kính trọng, và học sinh của họ có thể là người đầu tiên trong dòng họ đỗ đại học. Với nhiều thầy cô, đó là lý do đủ để ở lại thêm một năm, rồi thêm một năm nữa.

Cái được và điều còn bỏ ngỏ

Chính sách đưa giáo viên về nông thôn rõ ràng đã thu hẹp khoảng cách giáo dục ở nhiều nơi. Nhưng cũng có ý kiến cho rằng lịch học quá dài và khối lượng hành chính quá lớn đang bào mòn sức lực của giáo viên, đặc biệt ở cấp trung học nội trú. Đây là vấn đề được chính báo chí trong nước Trung Quốc nêu ra, không phải phán xét từ bên ngoài.

Điều người viết chưa kiểm chứng được là mức lương cụ thể của giáo viên đặc cương ở từng tỉnh, vì con số này khác nhau theo địa phương và thay đổi theo năm. Vì vậy bài này chỉ nêu cơ chế, không nêu con số lương.

Nguồn: VietnamNet — Trung Quốc vinh danh những nhà giáo cống hiến cho nông thôn · Báo Mới — Trung Quốc tăng cường đưa giáo viên về nông thôn · Báo Mới — Nơi giáo viên cảm thấy mình như người ở chứ không phải người thầy · Sở Thiên Đô Thị Báo (Trung Quốc) — Chân dung tập thể giáo viên đặc cương toàn quốc · Wikipedia tiếng Việt — Quý Châu