Võ Thiếu Lâm

Nói tới võ Trung Hoa, hầu như ai cũng nghĩ ngay tới chùa Thiếu Lâm. Nhưng ngôi chùa ấy ở đâu, ai lập, và vì sao một tu viện Phật giáo lại trở thành cái nôi của cả một nền võ học — thì không phải ai cũng biết. Bài này kể phần có sử sách chống lưng, và tách khỏi phần do phim ảnh thêm bớt.

Ngôi chùa hơn 1.500 năm trên sườn Tung Sơn

Chùa Thiếu Lâm (chữ Hán: 少林寺, đọc là Shàolínsì) nằm dưới chân núi Thiếu Thất, dãy Tung Sơn — một trong những ngọn núi thiêng của Trung Quốc — thuộc thành phố Đăng Phong, tỉnh Hà Nam. Theo sách Tục cao tăng truyện (续高僧传, năm 645) của Đạo Tuyên, chùa do vua Hiếu Văn Đế nhà Bắc Ngụy cho dựng năm 495 để nhà sư Ấn Độ Bạt Đà có nơi dịch kinh và thuyết pháp. Tên chùa nghĩa là “chùa trong rừng ở núi Thiếu Thất”.

Năm 527, thiền sư Bồ Đề Đạt Ma từ Ấn Độ sang, lên Tung Sơn rồi ở lại. Truyền thuyết kể ông quay mặt vào vách đá trong động Thiếu Thất, thiền định liền chín năm, và từ đó chùa trở thành tổ đình của Thiền tông Trung Hoa. Cũng từ hình ảnh ấy, đời sau gán cho ông gần như mọi thứ: Dịch Cân Kinh, Tẩy Tủy Kinh, Đạt Ma kiếm, La Hán thập bát thủ.

Trải hơn mười lăm thế kỷ, chùa nhiều lần bị tàn phá rồi dựng lại. Nặng nhất là tháng 3 năm 1928: tướng Thạch Hữu Tam cho quân đổ dầu đốt chùa, lửa cháy tới 40 ngày đêm, thiêu rụi Tàng kinh các cùng nhiều văn thư quý và làm hư hại nặng các tấm bia cổ. Năm 1982, bộ phim Thiếu Lâm Tự có Lý Liên Kiệt đóng chính khiến cả thế giới mê võ; cũng từ đó chùa được nhà nước cho trùng tu và chính thức mở cửa đón khách, tiền quyên góp của các nhóm võ thuật quốc tế cũng đổ về sửa lại các sảnh đường.

Năm 2010, quần thể kiến trúc lịch sử “Thiên Địa chi trung” ở Đăng Phong — bao gồm chùa Thiếu Lâm, Thường trú viện, Tháp Lâm và am Sơ Tổ — được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc (UNESCO) ghi vào Danh mục Di sản Thế giới, hồ sơ số 1305. Trước đó, chùa còn đón một vị khách đặc biệt: tháng 3 năm 2006, tổng thống Nga Putin trở thành lãnh đạo nước ngoài đầu tiên tới thăm. Trên cổng chính của chùa, nét chữ do vua Khang Hi nhà Thanh khắc vào đá vẫn còn tới nay.

Vì sao nói “thiên hạ công phu xuất Thiếu Lâm”

Câu thành ngữ ấy nghĩa là mọi công phu võ thuật trong thiên hạ đều khởi phát từ Thiếu Lâm. Cơ sở thật của nó nằm ở dòng chảy lịch sử, không phải ở phim. Bài quyền hoàn chỉnh đầu tiên của Thiếu Lâm quyền là La Hán Thập Bát Thủ (18 thế tay La Hán), do các võ tăng chùa sáng tạo vào thời nhà Tùy (581–618); sang đời Đường bài này được nâng lên 36 động tác tay, rồi tới cuối Tống đầu Nguyên, nhà sư Giác Viễn Thượng Nhân đúc kết thành cả một hệ quyền căn bản mà đời sau gọi là 72 thế.

Bước ngoặt lại đến từ chính trị. Năm 621, khi Tần vương Lý Thế Dân đánh Vương Thế Sung ở Lạc Dương, một đội võ tăng Thiếu Lâm — theo cổ tịch Từ Thế Hành truyện và các văn bia tại chùa — đã cùng quân Đường bắt sống Vương Nhân Tắc, cháu của Vương Thế Sung, cắt đứt đường tiếp viện của địch. Sau chiến công này, nhà Đường ban ruộng đất cho chùa và cho phép duy trì lực lượng tăng binh. Tấm bia dựng năm 728 ở chùa còn ghi lại chuyện ấy.

Các văn bia còn cho biết cụ thể hơn: ngày 27 tháng 4 năm 621, đội tăng binh do trụ trì Chí Thao tổ chức, phối hợp với quân Đường, chia hai mũi đột nhập thành, bắt sống thái thú Vương Nhân Tắc. Ba ngày sau, đại diện nhà Đường lên chùa luận công cho 13 vị đứng đầu, phong người dẫn đầu là Đàm Tông làm “đại tướng quân”, ban cho chùa 40 khoảnh ruộng và một bộ cối xay nước. Về sau, sự kiện này được gọi là “13 côn tăng giúp Đường vương”. Thời Đường, chùa từng rộng hơn 14.000 mẫu với 5.418 gian nhà và hơn 2.000 tăng nhân.

Đỉnh cao võ học là đời Minh (1368–1644): hàng trăm tăng nhân Thiếu Lâm được phong hàm như quan võ, có người đích thân chỉ huy các chiến dịch chống quân nổi loạn và hải tặc Nhật, và cũng trong giai đoạn này võ Thiếu Lâm mới định hình được phong cách riêng. Sức ảnh hưởng đó về sau lan sang nhiều môn võ Đông Á, từ karate ở Okinawa tới Shorinji Kempo của Nhật Bản.

Đâu là truyền thuyết, đâu là sự thật

Chuyện được kể nhiều nhất là cảnh 13 vị hoà thượng cầm côn xông ra cứu Đường vương. Các bia văn cổ như Tần vương Lý Thế Dân cáo Bách Cốc Ổ Thiếu Lâm Tự thượng toạ thư chỉ nhắc tới 13 võ tăng bắt sống Vương Nhân Tắc, hoàn toàn không kể màn giải cứu nào; người cứu Lý Thế Dân trên chiến trường là bộ tướng Uất Trì Kính Đức. Nói cho chuẩn phải là “13 võ tăng giúp Tần vương”, không phải “cứu Đường vương”.

Chuyện Đạt Ma sáng tạo võ Thiếu Lâm cũng cần hạ giọng. Các khảo sát gần đây cho thấy chiêu thức trong Đạt Ma kiếm hay La Hán thập bát thủ có phong cách tương đồng với quyền và binh khí đã định hình từ đời Hán – Tam Quốc, tức có trước Đạt Ma vài trăm năm. Còn bộ Dịch Cân Kinh mà bao người tin là bí kíp của tổ sư: căn cứ vào nội dung và cách hành văn, giới nghiên cứu đánh giá sách chỉ có thể được viết vào đời Thanh (khoảng 1662–1736) — thực chất là một bộ khí công của các đạo gia đời Minh – Thanh, bị gán tên Đạt Ma mà thôi. Tiểu thuyết võ hiệp còn đẩy nó lùi về đời Bắc Tống, sớm hơn sự thật mấy trăm năm.

Các “72 tuyệt kỹ” cũng vậy: đó là hệ thống phương pháp luyện công do nhiều đời võ sư đúc kết, trong đó không ít chiêu đã bị huyền thoại hoá quá mức so với khả năng thật của người tập. Thập bát La Hán trận và “mộc nhân hạng” (ngõ người gỗ) mà phim hay dựng thành cỗ máy giết người vô tri thực chất là bài kiểm tra và màn trình diễn, không phải một thứ vũ khí tự động. Ngay các suất biểu diễn võ thuật cho khách xem ở chùa hôm nay, phần lớn cũng là tiết mục được dàn dựng sân khấu, học để trình diễn chứ không phải để thực chiến.

Ngôi chùa hôm nay: vé 80 tệ và những thay đổi sau bê bối

Thiếu Lâm Tự bây giờ là điểm tham quan lớn. Vé vào cổng 80 nhân dân tệ (gần 300.000 đồng), giờ mở cửa 7 giờ 30 đến 18 giờ từ tháng 3 tới tháng 11, và 8 giờ đến 17 giờ 30 vào các tháng còn lại. Chùa chỉ mở một phần diện tích cho khách, gồm các công trình như Thiên Vương điện, Thiên Phật điện, Tàng kinh các, Lập Tuyết đình; muốn xem biểu diễn thì ghé Bảo tàng Thiếu Lâm, nơi có các suất diễn cho khách và đội võ tăng chuyên nghiệp của chùa.

Ngay cạnh chùa là Tháp Lâm — rừng tháp mộ của các vị cao tăng qua nhiều triều đại, với 246 ngôi mộ được đánh dấu bằng những bảo tháp gạch đá đủ kiểu dáng, được ví là một trong những quần thể kiến trúc vĩ đại nhất Trung Quốc. Tháp Lâm cũng nằm trong hồ sơ di sản thế giới số 1305, nên đi chùa mà bỏ Tháp Lâm thì coi như bỏ mất nửa chuyến.

Ngôi chùa đang bước qua một biến động chưa từng có. Tháng 7 năm 2025, chùa thông báo trụ trì Thích Vĩnh Tín bị điều tra với cáo buộc chiếm đoạt tài sản và vi phạm giới luật; tháng 11 năm 2025 ông bị bắt giữ, tháng 3 năm 2026 bị truy tố. Ngày 29 tháng 5 năm 2026, toà án nhân dân Trung cấp thành phố Tân Hương, tỉnh Hà Nam tuyên phạt ông 24 năm tù và 3,5 triệu nhân dân tệ tiền phạt. Toà xác định thời gian phạm tội kéo dài tới 30 năm, với số tiền liên quan vượt 300 triệu nhân dân tệ, trong đó hơn 131 triệu là chiếm đoạt, hơn 151 triệu dùng trái phép, hơn 11,63 triệu nhận hối lộ và hơn 5,67 triệu đưa hối lộ. Sau vụ việc, Hiệp hội Phật giáo Trung Quốc siết lại quy định về chức danh trụ trì, giới hạn số nhiệm kỳ và tổng thời gian tại vị.

Muốn tới xem tận mắt thì đi thế nào

Thiếu Lâm Tự cách thành phố Trịnh Châu khoảng 90 km, cách Lạc Dương 55 km và trung tâm Đăng Phong chừng 15 km, đi được bằng xe buýt hoặc taxi. Thời điểm dễ chịu nhất là mùa xuân và mùa thu. Buổi sáng nên dành cho khu chùa chính và các tấm bia cổ, đầu giờ chiều ra Tháp Lâm, rồi vào bảo tàng xem một suất biểu diễn võ thuật trước khi về. Nếu có thời gian, leo thêm lên Tung Sơn — ngọn núi thiêng đã nuôi lớn cả ngôi chùa này suốt hơn một nghìn năm rưỡi.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — “Chùa Thiếu Lâm”; Wikipedia tiếng Việt — “Võ Thiếu Lâm”; Báo Người Lao Động — “Võ công dương danh thiên hạ”; VnExpress — “Thiếu Lâm tự - nơi đào tạo các bậc thầy võ thuật”; VOV — “Nguyên trụ trì Thiếu Lâm Tự bị tuyên án 24 năm tù giam”

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — “Chùa Thiếu Lâm”; Wikipedia tiếng Việt — “Võ Thiếu Lâm”; Báo Người Lao Động — “Võ công dương danh thiên hạ”; VnExpress — “Thiếu Lâm tự - nơi đào tạo các bậc thầy võ thuật”; VOV — “Nguyên trụ trì Thiếu Lâm Tự bị tuyên án 24 năm tù giam”