Kinh tế đêm

Mười một giờ đêm, hàng bánh nướng vẫn còn người xếp hàng

Mười một giờ đêm ở phố Cẩm Lý (锦里), giữa trung tâm Thành Đô. Hai dãy đèn lồng đỏ treo suốt lối đi, dòng người vẫn chen nhau từng bước, và trước một quầy bánh nướng vẫn còn hơn chục người kiên nhẫn chờ tới lượt. Không ai có vẻ gì là muốn về. Với người Việt lần đầu sang Trung Quốc, cảnh này gây một cú sốc nhỏ: thành phố không tắt đèn lúc chín giờ tối, mà dường như chỉ vừa mới bắt đầu.

Đó không phải chuyện riêng của Thành Đô. “Kinh tế đêm” — tiếng Hán là 夜间经济, đọc là “dạ gian kinh tế” — là một khái niệm có định nghĩa, có số liệu đo được, có chính sách nhà nước và có hẳn một hệ thống danh hiệu, giải thưởng đi kèm. Hiểu nó cũng có ích cho chuyến đi: biết mấy giờ thì hết tàu điện, ăn đêm ở đâu, và vì sao mười một giờ đêm vẫn có thể đi bộ về khách sạn mà không thấy bất an.

Kinh tế đêm là gì, và lớn tới mức nào

Cách hiểu phổ biến trong các báo cáo Trung Quốc: kinh tế đêm là toàn bộ hoạt động kinh doanh trong ngành dịch vụ diễn ra trong khoảng từ 18 giờ hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau. Nói cách khác, đó là phần còn lại của một ngày — khoảng thời gian mà phần lớn thành phố Việt Nam đã đóng cửa.

Bộ Thương mại Trung Quốc, trong 《Báo cáo điều tra thói quen tiêu dùng của cư dân đô thị》, cho biết năm 2024 có khoảng 60% chi tiêu của cư dân đô thị diễn ra vào ban đêm; ở các trung tâm thương mại lớn, doanh thu từ 18 giờ đến 22 giờ chiếm hơn một nửa doanh thu cả ngày. Một con số đáng chú ý hơn cả: tính theo bình quân đầu người, chi tiêu về đêm gấp ba lần chi tiêu ban ngày.

Nhìn theo quy mô thị trường thì bức tranh còn rõ hơn. Theo số liệu của Viện Nghiên cứu Công nghiệp Trí Nghiên Chiêm (智研瞻), quy mô thị trường kinh tế đêm của Trung Quốc đã đi từ 22,54 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2018 lên 50,25 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2023 — hơn gấp đôi trong năm năm.

Còn nếu lấy nhịp tiêu dùng làm thước đo, dữ liệu Alipay tháng 6 năm 2025 cho thấy 49,3% chi tiêu tiêu dùng ở Trung Quốc diễn ra trong khung 18 giờ đến nửa đêm, tăng sáu điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Gần một nửa số tiền người Trung Quốc tiêu trong ngày được tiêu khi trời đã tối.

Vì sao các thành phố lao vào cuộc đua ban đêm

Trùng Khánh là ví dụ dễ thấy nhất. Ông Trương Dũng Vũ, chủ nhiệm Uỷ ban Thương mại thành phố, cho biết năm 2024 tổng mức bán lẻ hàng hoá tiêu dùng xã hội của Trùng Khánh đạt 1,57 nghìn tỷ nhân dân tệ, trong đó hơn 60% diễn ra vào ban đêm; thành phố này đã bốn năm liên tiếp đứng đầu danh sách mười đô thị có sức ảnh hưởng kinh tế đêm lớn nhất Trung Quốc.

Phần hấp dẫn nhất của câu chuyện Trùng Khánh là cách một thành phố biến ban đêm thành sản phẩm. Từ giữa tháng 4 năm 2025, mỗi tối thứ Bảy và các dịp lễ lớn, bầu trời bên sông Trường Giang lại có màn trình diễn ánh sáng bằng drone mang tên “Tân Vận Trùng Khánh”: khoảng 5.000 chiếc bay thành đội hình, mỗi màn kéo dài chừng 20 phút. Kết quả đo được: tại khu Nam Tân — một trong những điểm ngắm đẹp nhất — vào dịp lễ, các nhà hàng trọng điểm ven đường đạt tỷ lệ kín chỗ trung bình trên 70%, khách sạn trọng điểm đạt công suất phòng trên 80%. Nền tảng Mỹ Đoàn ghi nhận lượng tìm kiếm “điểm ngắm drone” tăng 15 lần, và đơn đặt “lộ trình chụp ảnh” ở phố cổ tăng 320% trong ba tháng.

Không chỉ thành phố lớn. Khai Phong, nơi từng là kinh đô dưới thời Bắc Tống, đã xây dựng một hệ thống ban đêm gồm du ngoạn, mua sắm, giải trí, lưu trú và ăn uống, hiện có 2 khu tập trung tiêu dùng văn hoá và du lịch ban đêm cấp quốc gia cùng 8 khu cấp tỉnh. Tây An đặt mục tiêu xây khoảng 10 khu tiêu dùng ban đêm. Tây Ninh ở Thanh Hải có tới 33 phố tiêu dùng ban đêm; riêng tháng 7 năm 2025, chợ đêm Đại Tân Nhai của thành phố này đón khoảng 1,1 triệu lượt người và thu về 55 triệu nhân dân tệ.

Phía sau ánh đèn là chính sách

Kinh tế đêm ở Trung Quốc không lớn lên một cách tự phát. Tháng 7 năm 2024, Uỷ ban Cải cách và Phát triển Quốc gia cùng các bộ ngành ban hành 《Biện pháp kiến tạo bối cảnh tiêu dùng mới, nuôi dưỡng điểm tăng trưởng tiêu dùng mới》, trong đó đưa việc hướng dẫn phát triển một cách sáng tạo các khu tập trung tiêu dùng văn hoá và du lịch ban đêm vào danh mục biện pháp trọng điểm.

Bộ Văn hoá và Du lịch đã công bố ba đợt danh sách khu tập trung tiêu dùng văn hoá và du lịch ban đêm cấp quốc gia; đợt thứ ba ra ngày 22 tháng 1 năm 2024. Kèm theo đó là bản hướng dẫn xây dựng với những yêu cầu rất cụ thể: bảo tàng, thư viện, nhà hát mở lệch giờ và kéo dài giờ vào cuối tuần; hoàn thiện chiếu sáng đêm, bãi đỗ xe, giao thông công cộng; lập quỹ hỗ trợ để khuyến khích cửa hàng mở muộn; và — điều đáng để ý — “quản lý bao dung và thận trọng” với chợ đêm và hàng quán bày ngoài trời.

Báo cáo về kinh tế đêm năm 2024 của Bộ Văn hoá và Du lịch gọi nhóm biện pháp này là “năm điều cơ bản”: khu thắng cảnh, bảo tàng và giao thông công cộng mở muộn; xây cơ chế thưởng và hỗ trợ; phát phiếu tiêu dùng đêm; hợp thức hoá chợ đêm, hàng quán ngoài trời; và tăng cường an ninh, vệ sinh ban đêm. Ở cấp tỉnh, Hồ Nam ban hành từ tháng 10 năm 2022 văn bản chỉ đạo đầu tiên về kinh tế đêm, nhắc tới sáu loại hình: ăn đêm, mua đêm, chơi đêm, rèn luyện đêm, học đêm và triển lãm đêm.

Ở cấp thành phố, Thượng Hải tổ chức “Lễ hội đời sống đêm” từ ngày 6 tháng 6 đến hết tháng 9 năm 2025, quy tụ 45 dự án và thương hiệu, chia thành bảy mảng là mua đêm, ăn đêm, diễn đêm, vận động đêm, đọc đêm, du ngoạn đêm và giải trí đêm. Bắc Kinh thì kéo dài giờ mở cửa bảo tàng và thư viện, đồng thời đặt mục tiêu xây dựng khoảng 6.000 cơ sở ăn uống có năng lực tiếp thị số tốt.

Ban đêm kéo dài tới đâu: quán 24/7, giao hàng đêm và dịch vụ chăm sóc

Theo báo cáo của Tập đoàn Alibaba, trên nền tảng giao đồ ăn Eleme, hơn 83% cơ sở ăn uống vẫn mở cửa trong khung 23 giờ đến nửa đêm, và hơn 60% trong số đó tiếp tục mở sau nửa đêm. Một báo cáo khác của Eleme cho thấy 90% quán trà sữa mở 24/7 nằm ở các thành phố phía nam — nơi kinh tế đêm sống động nhất — và 65% đơn đồ ăn ban đêm đến từ khu dân cư, 13% từ các toà nhà văn phòng.

Dữ liệu của Mỹ Đoàn cũng cho thấy khung giờ đêm không còn là chuyện của riêng quán ăn: nhà sách và cửa hàng tiện lợi 24/7 đều tăng. Đáng chú ý là nhóm khách đêm rất trẻ — gần một nửa số đơn hàng ban đêm thuộc về người từ 30 tuổi trở xuống.

Ở Trùng Khánh còn có một mảng mà khách Việt hay bỏ qua: dịch vụ chăm sóc sức khoẻ ban đêm. Quanh khu Quan Âm Kiều, các tiệm mát-xa và ngâm chân vẫn sáng đèn tới tận khuya; nhiều nơi kết hợp ngâm chân, mát-xa trị liệu, phim, nhạc và đồ ăn nhẹ trong cùng một phòng. Một du khách từ Thành Đô kể lại rằng sau ba ngày đi liên tục, cô dành cả buổi tối cho việc ngâm chân và xem phim, coi đó là phần không thể bỏ của chuyến đi.

Nếu bạn định đi chơi đêm ở Trung Quốc

Về giờ tàu điện ngầm: phần lớn thành phố đóng tuyến vào khoảng 22 giờ 30 đến 23 giờ 30, nhưng giờ đóng khác nhau theo từng tuyến và có thể đổi theo mùa hoặc dịp lễ — hãy kiểm lại trước khi đi, đừng đoán. Ở các thành phố đẩy mạnh kinh tế đêm, nhiều tuyến được kéo dài giờ vào cuối tuần và ngày lễ, nhưng đó là chính sách linh hoạt chứ không phải quy định cố định.

Về thanh toán: gần như mọi quầy hàng đêm, kể cả xe đẩy ven đường, đều nhận quét mã bằng Alipay hoặc WeChat Pay. Ví điện tử quốc tế không phải lúc nào cũng dùng được, nên cách chắc ăn là liên kết thẻ ngân hàng quốc tế với Alipay hoặc WeChat trước khi đi, và vẫn mang theo một ít tiền mặt dự phòng.

Về chi phí: ăn đêm ở chợ và phố ẩm thực thường rẻ hơn ăn trong nhà hàng — một suất đồ ăn vặt, một cốc trà sữa hay một bát mì đêm chỉ đáng một phần nhỏ bữa chính. Nhưng giá ở phố du lịch nổi tiếng có thể cao hơn khu dân cư vài lần; muốn ăn đúng giá người địa phương thì rẽ vào các con phố nhiều hàng quán nhỏ, ít biển hiệu tiếng Anh. Mức giá cụ thể thay đổi theo mùa và theo thành phố, nên hãy kiểm lại trước khi đi.

Về an toàn: đây là điểm mạnh thật sự. Các khu phố đêm lớn đều có chiếu sáng tốt, camera và lực lượng bảo vệ, cảnh sát tuần tra. Vẫn nên giữ túi trước người ở chỗ đông, và nhớ rằng nhiều hàng ăn đêm bán hết món nổi tiếng từ trước khi đóng cửa — muốn ăn thì đừng đi quá muộn.

Và một điều nhỏ nhưng dễ quên: ở Trung Quốc, ban đêm không phải là thời gian để nghỉ. Nếu bạn quen nhịp Việt Nam — ăn tối xong là về khách sạn — thì chuyến đi sẽ thú vị hơn nhiều khi đổi lịch: ngủ trưa một chút, rồi dành buổi tối cho những gì bạn không thể thấy lúc ban ngày.

Nguồn: Thông tấn xã Tân Hoa / Nhân dân nhật báo (bản tiếng Anh), Nightlife festival, wellness services boost urban night consumption · Nhân dân nhật báo (bản tiếng Anh), China's nighttime economy leads to more round-the-clock stores · Nhân dân nhật báo Hải ngoại, 《看，夜色下的消费力》 · Uỷ ban Thương mại thành phố Trùng Khánh, 中国城市消费注入“夜色动能” · Bộ Văn hoá và Du lịch Trung Quốc, thông báo danh sách khu tập trung tiêu dùng văn hoá và du lịch ban đêm cấp quốc gia (đợt 3)