Nông sản Trung Quốc vượt 100 tỷ USD — bán gì và bán cho ai

Nông sản Trung Quốc vượt 100 tỷ USD — bán gì và bán cho ai

Nói về thương mại nông sản, người ta thường nghĩ ngay tới việc Trung Quốc nhập khẩu. Điều ít được nhắc hơn là chiều ngược lại cũng rất lớn: năm 2024, lần đầu tiên xuất khẩu nông sản của Trung Quốc vượt mốc 100 tỷ USD. Đây là bức tranh hai chiều, và cả hai chiều đều ảnh hưởng trực tiếp tới nông sản Việt Nam.

Mốc 100 tỷ USD đầu tiên

Theo số liệu hải quan Trung Quốc, năm 2024 tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản đạt khoảng 103 tỷ USD, tăng 4,1% so với năm 2023 và lần đầu vượt 100 tỷ USD, chiếm khoảng 2,9% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Một cách tính khác quy theo nhân dân tệ đưa ra 732,75 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 104,8 tỷ USD, tăng 34,6% so với mức 544,34 tỷ nhân dân tệ (khoảng 77,83 tỷ USD) năm 2021. Hai con số lệch nhau chút ít do tỷ giá quy đổi và phạm vi mặt hàng được tính — đây là điều thường gặp khi so sánh số liệu nông sản giữa các nguồn.

Trụ cột là thủy sản và rau

Mặt hàng xuất khẩu nông sản lớn nhất là thủy sản và các sản phẩm từ thủy sản, với kim ngạch 20,17 tỷ USD năm 2024, tăng 1,4%, chiếm 19,6% tổng xuất khẩu nông sản. Trong đó, cá và sản phẩm từ cá đạt 11,63 tỷ USD (tăng 4,1%), mực và bạch tuộc 3,085 tỷ USD (giảm 10,4%), tôm 2,23 tỷ USD (tăng 9,2%); riêng tảo biển tăng 20,1%. Về rau, Trung Quốc xuất khẩu khoảng 14,77 tỷ USD năm 2024, tăng gần 11% so với năm trước. Đáng chú ý nhất là tỏi: kim ngạch khoảng 3,15 tỷ USD, chiếm tới 72,6% thị phần xuất khẩu tỏi toàn cầu — gần như một mình một chợ. Nhìn tổng thể, năm nhóm hàng gồm thủy sản, rau, trái cây, sản phẩm chăn nuôi và đồ uống chiếm 57,3% tổng xuất khẩu nông sản năm 2024; riêng trái cây tăng hơn 20% trong năm.

Sơn Đông — tỉnh xuất khẩu

Phía sau những con số là một địa bàn tập trung. Tỉnh Sơn Đông chiếm hơn 15% tổng sản lượng nông nghiệp Trung Quốc và là trung tâm xuất khẩu thủy sản, trái cây và rau lớn nhất nước, với các doanh nghiệp bán tỏi, lạc, táo và cá chế biến đi hơn 180 quốc gia. Ở tầm quốc gia, Trung Quốc sản xuất hơn 60% lượng cá và động vật có vỏ nuôi trồng của cả thế giới — nền tảng cho vị thế xuất khẩu thủy sản. Cũng phải nói rõ: phần lớn trong đó là hàng đã qua chế biến, đóng gói, chứ không phải nông sản thô.

Nhưng nhập khẩu còn lớn hơn xuất

Kim ngạch xuất khẩu hơn 100 tỷ USD gây ấn tượng, song cần đặt cạnh chiều nhập khẩu. Tổng kim ngạch nông sản xuất nhập khẩu của Trung Quốc năm 2024 đạt khoảng 349 tỷ USD, giảm 4,1% — mức thấp nhất kể từ năm 2021 (theo Cẩm nang nhà xuất khẩu của Bộ Nông nghiệp Mỹ). Trung Quốc đồng thời là thị trường xuất khẩu nông sản lớn thứ ba của Mỹ trong năm 2024, với giá trị 24,7 tỷ USD. Nghĩa là với nhiều nước, Trung Quốc vừa là đối thủ cạnh tranh trên thị trường thứ ba, vừa là khách hàng lớn nhất ở nhà.

Sầu riêng và vai trò của Việt Nam

Một mặt hàng cho thấy rõ sức mua của Trung Quốc là sầu riêng. Trong 11 tháng năm 2024, Trung Quốc nhập khẩu 1,53 triệu tấn sầu riêng, trị giá 6,83 tỷ USD, tăng 9,4% về lượng và 3,9% về giá trị so với cùng kỳ năm 2023 (số liệu hải quan được Bộ Công Thương Việt Nam dẫn lại). Việt Nam chiếm 47,09% tổng lượng sầu riêng Trung Quốc nhập trong kỳ, với giá bình quân 3.975 USD một tấn — thấp hơn Thái Lan. Ước tính cả năm 2024, xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Trung Quốc đạt trên 4,5 tỷ USD, trong đó riêng sầu riêng trên 3,3 tỷ USD. Những con số này cho thấy Trung Quốc là thị trường sống còn với nông sản Việt, đồng thời cũng là đối thủ trực tiếp về nhiều mặt hàng khác.

Chỗ cần cẩn trọng khi đọc số

Điều quan trọng là tách bạch nguồn. Các con số về tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản là số liệu hải quan do chính phủ Trung Quốc công bố. Con số nhập khẩu nông sản 349 tỷ USD đến từ Bộ Nông nghiệp Mỹ, một cơ quan nước ngoài tính theo cách riêng. Con số rau 14,77 tỷ USD là của một đơn vị tổng hợp thị trường tư nhân, còn thị phần tỏi 72,6% tính theo dữ liệu UN Comtrade. Số sầu riêng là số hải quan dẫn lại qua Bộ Công Thương Việt Nam. Không nên gộp số ước lượng với số chốt thực tế, và cũng không nên xem một năm tăng hay giảm là xu hướng dài hạn: kim ngạch nông sản phụ thuộc mạnh vào giá thế giới và tỷ giá, những yếu tố có thể đảo chiều chỉ trong vài tháng.

Nguồn: FreshPlaza — Xuất khẩu nông sản Trung Quốc tăng 35% từ năm 2021 · Tridge — Tổng quan xuất khẩu nông sản Trung Quốc 2024 · Statista — Giá trị xuất khẩu rau của Trung Quốc năm 2024 · Bộ Nông nghiệp Mỹ — Cẩm nang nhà xuất khẩu thị trường Trung Quốc · Bộ Công Thương Việt Nam — Bản tin thị trường nông lâm thủy sản