Dân số Trung Quốc giảm năm thứ tư: 7,92 triệu trẻ chào đời năm 2025

Bảy phẩy chín hai triệu trẻ chào đời, mười một phẩy ba một triệu người qua đời

Ngày 19/1/2026, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố số liệu dân số năm 2025. Có 7,92 triệu trẻ chào đời, giảm 1,62 triệu — tương đương 17% — so với 9,54 triệu của năm 2024. Số người qua đời là 11,31 triệu, tăng từ 10,93 triệu năm trước đó. Dân số cả nước giảm 3,39 triệu người, còn 1,40489 tỷ.

Tỷ suất sinh là 5,63 trẻ trên mỗi 1.000 dân; tỷ suất tử là 8,04 trên 1.000 dân; mức tăng dân số tự nhiên là âm 2,41 trên 1.000 dân. Tổng tỷ suất sinh — số con trung bình một phụ nữ có trong cả đời — được nêu quanh mức 0,96, tức chưa tới một con cho mỗi phụ nữ. Đây là mức sinh thấp nhất kể từ khi cơ quan thống kê bắt đầu ghi số liệu vào năm 1949.

Bốn năm giảm liên tiếp, và năm giảm sâu nhất

Dân số Trung Quốc giảm từ năm 2022, và mức giảm tăng dần qua từng năm:

• 2022: giảm 850.000 người — năm đầu tiên dân số giảm kể từ đầu thập niên 1960.
• 2023: giảm 2,08 triệu người.
• 2024: giảm 1,39 triệu người.
• 2025: giảm 3,39 triệu người — mức giảm mạnh nhất trong nhiều thập kỷ, ngoại trừ giai đoạn nạn đói 1959-1961.

Nếu tính từ đỉnh, khoảng cách còn lớn hơn nhiều: năm 2016, Trung Quốc đón khoảng 17,86 triệu trẻ. Sau chưa đầy một thập kỷ, con số ấy giảm hơn một nửa, còn 7,92 triệu. Một nhà nhân khẩu học so sánh số trẻ của năm 2025 với số trẻ của năm 1738, thời điểm dân số Trung Quốc chỉ khoảng 150 triệu người.

Vì sao rơi mạnh trong một năm

Có hai cách giải thích thường được nêu. Thứ nhất là hiệu ứng năm Rồng: 2024 là năm con Rồng, một năm mà nhiều gia đình Trung Quốc chọn để sinh con, nên số trẻ năm đó nhích lên so với 9,02 triệu của năm 2023; khi sang năm 2025, phần sinh dồn ấy không còn, khiến mức giảm càng sâu. Thứ hai là số người kết hôn giảm liên tục, trong khi hôn nhân vẫn là điều kiện xã hội phổ biến để sinh con ở Trung Quốc. Cả hai đều là cách lý giải hợp lý, nhưng người viết không tìm được con số chính thức tách riêng phần nào đóng góp bao nhiêu; con số 7,92 triệu thì rõ, còn phần giải thích vẫn cần kiểm chứng thêm.

Từ một con đến trợ cấp 3.600 nhân dân tệ

Chính sách sinh sản của Trung Quốc đã đổi hướng hoàn toàn. Hạn mức một con được nới cho phép hai con, rồi từ năm 2021 cho phép ba con. Sau đó, chính quyền chuyển sang trả tiền để khuyến khích sinh: cuối tháng 7/2025, Quốc vụ viện công bố khoản trợ cấp chăm sóc trẻ trên toàn quốc 3.600 nhân dân tệ mỗi năm cho mỗi trẻ dưới ba tuổi, cộng lại ba năm khoảng 10.800 nhân dân tệ, tương đương khoảng 1.600 USD. Nhiều tỉnh và thành phố có thêm các gói riêng về nhà ở, giữ trẻ và nghỉ phép.

Song song là những biện pháp định hướng hành vi. Từ ngày 1/1/2025, sản phẩm tránh thai bị loại khỏi danh mục miễn thuế giá trị gia tăng và chịu mức thuế 13%; ngược lại, dịch vụ nhà trẻ, mẫu giáo và dịch vụ môi giới hôn nhân được đưa vào diện miễn thuế. Một số địa phương còn thưởng tiền cho người mai mối thành công.

Các chuyên gia trong nước cho rằng mức trợ cấp còn quá nhỏ. Một nhà nghiên cứu nhân khẩu học đề xuất gói 62.000 nhân dân tệ cho mỗi trẻ và ước tính mức đó có thể nâng tổng tỷ suất sinh từ 0,96 lên khoảng 1,2 trong vài năm; tổng chi cho gói ấy sẽ vào khoảng 491 tỷ nhân dân tệ, tức khoảng 0,35% GDP năm 2025 — so với khoảng 86 tỷ nhân dân tệ, tương đương 0,06% GDP, của mức trợ cấp hiện hành. Cần nhấn mạnh đây là đề xuất, không phải chính sách đã ban hành.

Để so sánh quy mô: GDP Trung Quốc năm 2025 đạt 140.187,9 nghìn tỷ nhân dân tệ, khoảng 20.084,2 tỷ USD, tăng 5% so với năm 2024. Chi phí để nâng tỷ lệ sinh lên vẫn rất nhỏ so với quy mô nền kinh tế. Nhưng theo một nhà xã hội học từng nghiên cứu về Trung Quốc, bằng chứng thực nghiệm từ nhiều nước cho tới nay cho thấy các biện pháp khuyến khích bằng tiền hầu như không có tác động đến tỷ lệ sinh.

Lần đầu tiên người già đông hơn trẻ em

Hệ quả của việc sinh ít đi xuất hiện ngay trong cơ cấu dân số. Theo một cuộc điều tra dân số thu nhỏ thực hiện tháng 11/2025 trên hơn 20 triệu người, nhóm từ 65 tuổi trở lên chiếm 15,87% dân số, còn nhóm 0-14 tuổi chiếm 15,25%. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1949, nhóm cao tuổi đông hơn nhóm trẻ em. Số người từ 60 tuổi trở lên vào khoảng 310 triệu, tức trên 22% dân số; số người từ 65 tuổi trở lên khoảng 220 triệu.

Để thích ứng, từ đầu năm 2025 Trung Quốc bắt đầu lộ trình nâng tuổi nghỉ hưu luật định: nam giới từ 60 lên 63 tuổi, nữ giới làm việc văn phòng từ 55 lên 58 tuổi, thực hiện dần trong nhiều năm. Đây là lần đầu tiên tuổi nghỉ hưu được nâng kể từ khi hệ thống hiện hành ra đời. Ý nghĩa rất đơn giản: khi số người trong độ tuổi lao động co lại, tuổi lao động buộc phải kéo dài.

Những con số phải chờ

Cần nói rõ vài chỗ chưa chắc chắn. Tổng tỷ suất sinh không được công bố đầy đủ trong mọi năm; mức 0,96 là con số được dẫn lại qua các nguồn chuyên môn và truyền thông, không phải một ô số liệu công khai riêng trong báo cáo thống kê. Các ước lượng tổng tỷ suất sinh cho những năm tới cũng khác nhau tùy nguồn, và độ chênh không nhỏ. Chỗ chắc chắn nhất là ba con số thô: 7,92 triệu trẻ sinh ra, 11,31 triệu người qua đời và mức giảm 3,39 triệu người trong năm 2025. Còn câu hỏi lớn nhất — tỷ lệ sinh có dừng quanh mức 1 hay còn rơi tiếp — thì chưa có câu trả lời, kể cả từ cơ quan chức năng.

Nguồn: Dân trí — Tỷ lệ sinh của Trung Quốc giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1949 · VietnamPlus — Trung Quốc đối mặt thách thức nhân khẩu học khi tỷ lệ sinh lập đáy mới · Vietstock — Thập niên sinh tụ và cái giá của một đứa trẻ · VnExpress — Trung Quốc lần đầu ghi nhận tình trạng người già nhiều hơn trẻ em · VOV — Kinh tế Trung Quốc đạt mục tiêu tăng trưởng 5% trong năm 2025