Chứng khoán Thượng Hải và Thâm Quyến: hai sàn lớn nhất Trung Quốc

Chứng khoán Thượng Hải và Thâm Quyến: hai sàn lớn nhất Trung Quốc

Thị trường chứng khoán Trung Quốc mới chỉ ba mươi lăm năm tuổi, nhưng đã trải qua hai lần bong bóng vỡ, nhiều lần đổi luật và một đợt tăng kéo dài gần hai năm tính từ cuối tháng 9 năm 2024. Ngày 30 tháng 9 năm 2026, chỉ số Thượng Hải Composite đóng cửa ở mức 3.842 điểm, sau khi từng chạm vùng 4.258 điểm trong vòng một năm trước đó.

Hai sàn Thượng Hải và Thâm Quyến cộng lại là một trong những thị trường cổ phiếu lớn nhất thế giới xét theo vốn hoá, với hơn 5.400 công ty niêm yết. Nhưng cấu trúc, luật chơi và cách vận hành của nó khác khá nhiều so với các thị trường phương Tây. Bài này điểm lại các cột mốc, con số và những điểm cần lưu ý khi đọc thị trường này.

Hai sàn ra đời cách nhau vài tháng

Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải được thành lập ngày 26 tháng 11 năm 1990 và chính thức khai trương ngày 19 tháng 12 năm 1990. Chỉ số Thượng Hải Composite lấy chính ngày 19 tháng 12 năm 1990 làm ngày gốc, với giá trị gốc 100 điểm. Đây là chỉ số tính theo vốn hoá, phản ánh tổng giá trị thị trường của toàn bộ cổ phiếu A và B niêm yết tại sàn.

Sở Giao dịch Chứng khoán Thâm Quyến được thành lập ngày 1 tháng 12 năm 1990 và bắt đầu giao dịch chính thức ngày 3 tháng 7 năm 1991. Vì ra đời sau và gắn với vùng kinh tế phía nam, Thâm Quyến thường được xem là sàn của doanh nghiệp tư nhân và công nghệ, còn Thượng Hải gắn với doanh nghiệp nhà nước và tài chính.

Ngoài hai sàn chính, hệ thống còn có bảng Khoa học Kỹ thuật (STAR Market) ra mắt ngày 22 tháng 7 năm 2019 dành cho công ty công nghệ, và Sở Giao dịch Chứng khoán Bắc Kinh khai trương ngày 15 tháng 11 năm 2021 dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Hai lần bong bóng, hai lần vỡ

Đỉnh cao nhất trong lịch sử chỉ số Thượng Hải Composite vẫn là 6.124,04 điểm, lập vào tháng 10 năm 2007, giữa lúc kinh tế Trung Quốc tăng trưởng hai chữ số và trước khi khủng hoảng tài chính toàn cầu ập tới. Sau đó chỉ số rơi xuống dưới 2.000 điểm trong vòng chưa đầy một năm.

Lần thứ hai là năm 2015. Chỉ số tăng hơn 150 phần trăm từ tháng 8 năm 2014 tới giữa năm 2015 và đạt đỉnh 5.178,19 điểm trong tháng 6 năm 2015. Tổng giá trị hai sàn ngày 12 tháng 6 năm 2015 lên tới khoảng 78,4 nghìn tỷ nhân dân tệ. Rồi bong bóng vỡ. Đến ngày 26 tháng 8 năm 2015, chỉ số xuống còn 2.927,29 điểm, giảm hơn 40 phần trăm so với đỉnh.

Các ước tính về giá trị bốc hơi trong đợt sụp đó dao động từ khoảng 3.000 đến 3.500 tỷ đô la. Mức chênh này cho thấy con số thiệt hại phụ thuộc vào cách tính và thời điểm chốt số, nên không có một con số tuyệt đối nào đáng coi là chắc chắn.

Một đặc điểm của năm 2015 là nhà đầu tư cá nhân vay tiền để mua cổ phiếu ở mức rất cao. Khi giá giảm, nhiều khoản vay bị bán giải chấp, khiến đà giảm càng nhanh. Cơ quan quản lý khi đó đã áp nhiều biện pháp can thiệp, như yêu cầu công ty chứng khoán mua vào và hạn chế bán ra. Tôi chưa có nguồn chính thức để khẳng định quy mô chính xác của dòng vay ký quỹ giai đoạn đó.

Đợt tăng bắt đầu từ tháng 9 năm 2024

Ngày 24 tháng 9 năm 2024, một loạt biện pháp kích thích được công bố và chỉ số Thượng Hải Composite tăng 4,15 phần trăm ngay trong ngày, hồi phục mạnh từ vùng 2.800 điểm. Đây là mốc mà giới đầu tư Trung Quốc gọi tắt là đợt 9-24.

Hai năm sau, ngày 23 tháng 9 năm 2026, tổng vốn hoá thị trường A-share đạt 115,59 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng khoảng 45 nghìn tỷ so với mức 70,87 nghìn tỷ ghi nhận lúc đóng cửa ngày 24 tháng 9 năm 2024. So với điểm khởi đầu đó, chỉ số Thượng Hải Composite tăng 41,45 phần trăm, chỉ số Thâm Quyến tăng 64,75 phần trăm, chỉ số ChiNext tăng 114,89 phần trăm và chỉ số STAR tăng 152,03 phần trăm.

Trong năm 2025, chỉ số Thượng Hải Composite đóng cửa ngày 31 tháng 12 ở mức 3.968,84 điểm, tăng 18,41 phần trăm cả năm, mức tăng năm lớn nhất kể từ năm 2020. Chỉ số Thâm Quyến tăng 29,87 phần trăm, chỉ số ChiNext tăng 49,57 phần trăm. Đỉnh trong năm là 4.034 điểm và đáy là 3.040 điểm.

Ngày 18 tháng 8 năm 2025 là một mốc quan trọng: tổng vốn hoá thị trường A-share lần đầu vượt 100 nghìn tỷ nhân dân tệ, khi chỉ số Thượng Hải vượt 3.731 điểm, mức cao nhất gần một thập kỷ tính từ tháng 8 năm 2015. Đến cuối năm 2025, có 5.469 công ty niêm yết trên thị trường A-share với tổng vốn hoá 123 nghìn tỷ nhân dân tệ, trong đó 116 công ty mới lên sàn trong năm. Vốn hoá toàn thị trường tăng 22,5 phần trăm so với cùng kỳ.

Nửa đầu năm 2026: thanh khoản lập kỷ lục

Nửa đầu năm 2026, tổng giá trị giao dịch trên thị trường A-share đạt 317,53 nghìn tỷ nhân dân tệ, mức cao nhất cho một nửa năm trong lịch sử. Đến ngày 30 tháng 6 năm 2026, vốn hoá thị trường A-share là 118,95 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 9,41 phần trăm so với cuối năm trước.

Điểm đáng chú ý nằm ở cơ cấu. Theo dữ liệu ngành của Shenwan, đến ngày 30 tháng 6 năm 2026, vốn hoá nhóm cổ phiếu bán dẫn đạt 14,14 nghìn tỷ nhân dân tệ, là nhóm duy nhất vượt 10 nghìn tỷ, trong khi nhóm ngân hàng quốc doanh lớn chỉ đạt 6,25 nghìn tỷ. Điều này cho thấy dòng tiền đã dịch chuyển mạnh sang nhóm công nghệ và bán dẫn trong đợt tăng này.

Tuy vậy, đà tăng không đi theo một đường thẳng. Đến cuối tháng 9 năm 2026, chỉ số Thượng Hải Composite giảm khoảng 3,62 phần trăm trong một tháng và giảm 2,33 phần trăm so với cùng thời điểm năm trước. Ngày 24 tháng 9 năm 2026, chỉ số đóng cửa ở 3.888,37 điểm, còn cách mốc 4.000 điểm hơn 111 điểm. Biên độ 52 tuần của chỉ số này dao động từ 3.741,11 đến 4.258,86 điểm, cho thấy thị trường vẫn biến động mạnh.

Cách nhà đầu tư nước ngoài tham gia

Trong nhiều năm, người nước ngoài gần như không thể mua cổ phiếu A-share. Chương trình nhà đầu tư tổ chức nước ngoài có phép ra đời năm 2002, sau đó mở rộng thành dạng dành cho nhân dân tệ năm 2011. Nhưng con đường đại chúng hơn là các kênh kết nối với Hồng Kông: kênh Thượng Hải - Hồng Kông khai thông ngày 17 tháng 11 năm 2014, và kênh Thâm Quyến - Hồng Kông mở ngày 5 tháng 12 năm 2016.

Ngày 1 tháng 6 năm 2018, chỉ số MSCI bắt đầu đưa cổ phiếu A-share vào các chỉ số của mình. Đây là bước ngoặt khiến nhiều quỹ đầu tư quốc tế buộc phải mua cổ phiếu Trung Quốc đại lục để bám chỉ số. Cùng với đó, cơ chế phát hành cổ phiếu theo hình thức đăng ký thay cho cơ chế phê duyệt được triển khai toàn diện từ năm 2023, nhằm đơn giản hoá thủ tục lên sàn.

Những khác biệt cần lưu ý

• Nhà đầu tư cá nhân chiếm ưu thế. Khác với thị trường phương Tây nơi tổ chức chi phối, giao dịch trên A-share phần lớn do nhà đầu tư cá nhân thực hiện. Tôi không tìm được con số chính thức mới nhất cho tỷ lệ này, nên chỉ nêu định tính: đây là đặc điểm khiến thị trường biến động mạnh hơn.
• Biên độ và giới hạn sở hữu. Cổ phiếu A-share có giới hạn biên độ tăng giảm trong ngày, và người nước ngoài bị giới hạn tỷ lệ sở hữu ở một số ngành.
• Nhà nước là người chơi lớn. Nhiều công ty niêm yết là doanh nghiệp nhà nước, và chính phủ có thể can thiệp bằng quỹ nhà nước khi thị trường lao dốc, như đã làm năm 2015 và những lần sau đó.
• Kết quả dài hạn không bằng kinh tế thực. Dù kinh tế Trung Quốc tăng trưởng mạnh suốt hai mươi năm, chỉ số Thượng Hải Composite đến năm 2026 vẫn thấp hơn đỉnh năm 2007 hơn 2.000 điểm. Cổ phiếu không phản ánh trực tiếp tăng trưởng sản lượng kinh tế.

Đọc con số thế nào cho đúng

Ba điều nên nhớ khi đọc tin về chứng khoán Trung Quốc. Thứ nhất, đừng nhầm chỉ số Tổng hợp Thượng Hải với toàn thị trường, vì nó chỉ là một sàn và bị chi phối bởi nhóm cổ phiếu vốn hoá lớn. Thứ hai, phân biệt thị trường đại lục A-share với cổ phiếu niêm yết tại Hồng Kông và New York của cùng một công ty, vì giá có thể chênh khá nhiều. Thứ ba, các con số như vốn hoá và đỉnh chỉ số thay đổi từng ngày, nên mọi tuyên bố cao nhất mọi thời đại cần kèm mốc thời gian cụ thể, nếu không sẽ rất dễ sai.

Ba mươi lăm năm, từ mốc 100 điểm tới vùng 3.800 đến 4.000 điểm, với vô số lần tăng vọt rồi sụp đổ. Đó là lịch sử của một thị trường vừa non trẻ vừa đầy sóng gió, và vẫn là một trong những thị trường được theo dõi nhiều nhất thế giới.

Nguồn: Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải (SSE) — Chỉ số Thượng Hải Composite: ngày cơ sở và phương pháp tính · Trading Economics — Chỉ số Chứng khoán Thượng Hải Composite Trung Quốc · Tân Hoa Xã — Thị trường chứng khoán Trung Quốc lập nhiều kỷ lục mới trong năm 2025 · Báo Chứng khoán Thời báo — Khối lượng giao dịch kỷ lục và vốn hoá thị trường A-share vượt 100 nghìn tỷ nhân dân tệ · Trang tin 36Kr — Hai năm đợt tăng 9-24: vốn hoá thị trường A-share tăng 45 nghìn tỷ nhân dân tệ