Điện mặt trời và điện gió Trung Quốc: bức tường năng lượng giữa sa mạc

Điện mặt trời và điện gió Trung Quốc: bức tường năng lượng giữa sa mạc

Chỉ trong một năm, Trung Quốc lắp thêm lượng điện mặt trời nhiều hơn tổng công suất phát điện của phần lớn các nước trên thế giới. Câu chuyện năng lượng tái tạo ở đây không còn là chuyện thử nghiệm, mà là chuyện sản lượng công nghiệp và đất đai.

Năm 2024: thêm 277 GW điện mặt trời

Theo số liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA) công bố tháng 1 năm 2025, tổng công suất phát điện lắp đặt của nước này năm 2024 tăng 14,6%, vượt 3.348 GW. Trong đó, điện mặt trời tăng kỷ lục 45,2%, tương đương thêm khoảng 277 GW, đưa tổng công suất lên 887 GW — mức tăng của năm 2023 là 217 GW. Điện gió tăng khoảng 18%, thêm chừng 80 GW, đưa tổng công suất lên khoảng 520 GW.

Để hình dung: cộng lại, điện mặt trời và điện gió Trung Quốc đã vượt 1.400 GW công suất lắp đặt. Con số này khiến Trung Quốc vượt mục tiêu 1.200 GW gió và mặt trời mà nước này từng đặt cho năm 2030 — sớm hơn kế hoạch sáu năm.

Làm chủ cả chuỗi cung ứng

Điện mặt trời Trung Quốc rẻ và nhanh một phần vì nước này kiểm soát gần như toàn bộ chuỗi sản xuất. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), thị phần của Trung Quốc ở tất cả các công đoạn chế tạo tấm pin — từ polysilicon, thanh silicon, tấm wafer, tế bào quang điện đến module thành phẩm — đều vượt 80%. Nói cách khác, muốn lắp điện mặt trời ở bất kỳ đâu trên thế giới, gần như chắc chắn phải mua từ Trung Quốc.

Bức tường mặt trời ở sa mạc Khố Bố Kỳ

Dự án gây chú ý nhất nằm ở sa mạc Khố Bố Kỳ, Nội Mông. Đây là một hành lang pin mặt trời chạy dài khoảng 400 cây số, rộng vài cây số, được báo chí quốc tế gọi là Vạn lý trường thành năng lượng mặt trời vì có thể nhìn thấy từ vệ tinh. Cơ sở năng lượng mới Ordos ở huyện Đạt Lạp Đặc được khởi động từ tháng 12 năm 2022, đến nay đã hoàn thành hai giai đoạn 1 GW. Ảnh vệ tinh của NASA công bố tháng 12 năm 2024 cho thấy các mảng pin lan rộng trên cát một cách rõ rệt. Tháng 9 năm 2025, Tân Hoa Xã đưa tin 196.000 tấm pin xếp thành hình con ngựa tại một thôn thuộc thành phố Ordos.

Cần lưu ý: các nguồn đưa ra con số công suất dự kiến khác nhau — một số nói tới mức tối đa khoảng 100 GW khi hoàn thành vào khoảng năm 2030, nhưng đây là con số quy hoạch, chưa phải công suất đã hoà lưới. Không nên trích dẫn nó như một thực tế đã hoàn thành.

Điện gió: từ hành lang Hà Tây đến ven biển

Với điện gió, trọng tâm là các tỉnh phía tây bắc. Cam Túc, với hành lang Hà Tây và khu vực Qua Châu, là một trong những cụm điện gió trên bờ lớn nhất thế giới; các dãy tuabin mọc dọc quốc lộ và ven sa mạc. Bên cạnh đó, Trung Quốc đẩy mạnh điện gió ngoài khơi ở các tỉnh ven biển phía đông — nơi gần khu vực tiêu thụ nên đỡ phải truyền tải đi xa. Tổng công suất điện gió khoảng 520 GW vào cuối năm 2024 đặt nước này cách xa phần còn lại thế giới.

Vì sao làm nhanh đến vậy

Có ba lý do chính. Thứ nhất, sản xuất trong nước ở quy mô cực lớn khiến giá tấm pin và tuabin giảm mạnh. Thứ hai, yêu cầu chính sách rõ ràng: Trung Quốc đặt mục tiêu đạt đỉnh phát thải carbon trước năm 2030 và trung hoà carbon vào năm 2060. Thứ ba, hạ tầng truyền tải — mạng điện siêu cao áp — cho phép đưa điện từ sa mạc phía tây về các thành phố phía đông.

Cái giá phải trả

Làm nhiều cũng sinh vấn đề. Một phần điện sạch từng bị bỏ không vì lưới không hấp thụ kịp hoặc thiếu đường truyền — tình trạng bỏ điện gió và điện mặt trời đã có lúc lên tới mức đáng kể ở các tỉnh phía tây. Khi nguồn cung tăng quá nhanh, giá bán tấm pin lao dốc, khiến chính các nhà sản xuất trong nước lỗ nặng và phải cắt giảm sản lượng. Điện mặt trời và điện gió cũng không ổn định, nên càng lắp nhiều thì càng cần pin lưu trữ và nguồn linh hoạt để giữ ổn định hệ thống. Đây là những con số thay đổi từng quý, nên cần tra nguồn gốc trước khi dùng.

Những con số nên nhớ

• 3.348 GW tổng công suất phát điện, tăng 14,6% — cuối năm 2024, theo NEA.
• 887 GW điện mặt trời, thêm 277 GW trong năm — cuối năm 2024.
• 520 GW điện gió, thêm khoảng 80 GW trong năm — cuối năm 2024.
• Hơn 80% mọi công đoạn sản xuất tấm pin mặt trời của thế giới là của Trung Quốc, theo IEA.
• Đỉnh phát thải carbon trước 2030, trung hoà carbon vào năm 2060.

Nguồn: Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA) — Số liệu công suất lắp đặt năm 2024 · Reuters — Công suất lắp đặt điện mặt trời và điện gió Trung Quốc lập kỷ lục năm 2024 · Enerdata — Trung Quốc lắp kỷ lục điện mặt trời và điện gió năm 2024 · NASA Earth Observatory — Xây bức tường mặt trời vĩ đại ở Trung Quốc · Tân Hoa Xã — Dự án điện mặt trời biến sa mạc thành trung tâm năng lượng · Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) — Chuỗi cung ứng điện mặt trời toàn cầu