Tào Tháo và bảy mươi hai ngôi mộ giả — mưu kế hay truyền thuyết

Bảy mươi hai ngôi mộ giả và nỗi sợ của một người quyền lực

Dọc theo bờ sông Chương, thuộc vùng đất xưa của Nghiệp Thành, người dân nhiều đời vẫn truyền nhau rằng dưới những gò đất thấp thoáng giữa cánh đồng là mộ của Tào Tháo — nhưng không ai biết ngôi nào thật. Truyền thuyết kể Tào Tháo trước khi chết đã cho đắp bảy mươi hai ngôi mộ giả, rồi bí mật chôn xác mình ở một nơi không ai đoán được, để kẻ đào mộ không bao giờ tìm thấy.

Câu chuyện ấy đã sống gần hai nghìn năm, được kể lại trong sách địa chí, trong tiểu thuyết, trên sân khấu và cả trong những lời đồn quanh các cuộc khai quật gần đây. Nhưng giữa câu chuyện dân gian và điều chính sử ghi lại có một khoảng cách rất lớn.

Chính sử ghi gì về cái chết của Tào Tháo

Tào Tháo sinh năm 155, mất năm 220 tại Lạc Dương, hưởng thọ sáu mươi lăm tuổi. Ông là người đặt nền móng cho nhà Ngụy thời Tam Quốc, tuy suốt đời chưa từng xưng đế mà chỉ giữ tước Ngụy Vương.

Nguồn sử sớm nhất và đáng tin cậy nhất về ông là "Tam Quốc Chí" của Trần Thọ, viết vào cuối thế kỷ thứ ba, tức chỉ khoảng bảy mươi năm sau khi Tào Tháo chết. Đây là bộ sử do một người sống gần thời đó biên soạn, dù có thiên lệch khi đứng về phía nhà Ngụy.

Trong "Ngụy thư", phần chép về Tào Tháo, đoạn cuối ghi lại di lệnh của ông. Bản di lệnh ấy còn được nhắc lại trong phần chú giải của Bùi Tùng Chi đời Lưu Tống, khi ấy dẫn lại các tài liệu đời Ngụy. Nội dung cốt lõi rất rõ: Tào Tháo yêu cầu an táng đơn giản, không chôn theo châu báu, không đắp gò lớn, không dựng đàn tế đồ sộ.

Ông căn dặn chôn mình ở nơi đất cao ráo, mặc quần áo thường ngày, tang lễ gọn nhẹ. Di chúc còn nói các phi tần và ca kỹ sau khi ông chết nên được cho về nhà, và con cháu không nên bày biện xa hoa. Những chi tiết ấy cho thấy một con người luôn tính toán, hiểu rằng mộ càng xa hoa càng dễ bị kẻ trộm mộ nhắm tới.

Việc "đạm táng" — chôn cất giản dị — của Tào Tháo được cả "Tam Quốc Chí" và các bộ sử đời sau ghi nhận. Và điều quan trọng: trong những sử liệu sớm nhất ấy, không hề có một dòng nào nhắc tới bảy mươi hai ngôi mộ giả.

Truyền thuyết bảy mươi hai nghi trủng hình thành từ đâu

Ý tưởng về những ngôi mộ giả chỉ xuất hiện trong các nguồn muộn hơn nhiều. Sách "Chương Đức phủ chí" thời Minh ghi nhận rằng quanh vùng Chương Đức có hàng loạt gò đất được dân gian gọi là nghi trủng của Tào Tháo, và con số được truyền tụng là bảy mươi hai. Nhưng chính những gò đất ấy về sau được khảo sát và cho thấy phần lớn là mộ cổ thuộc nhiều thời kỳ khác nhau, không phải mộ giả của một người.

Bước ngoặt khiến câu chuyện lan rộng khắp dân gian là tiểu thuyết "Tam Quốc Diễn Nghĩa" của La Quán Trung đời Minh. Ở hồi thứ bảy mươi tám, sau khi Tào Tháo chết, tác giả kể rằng Tào Phi cho xây bảy mươi hai ngôi mộ giả, rồi lén chôn cha vào ban đêm để không ai biết ngôi thật. Từ một ghi chép địa chí mơ hồ, tiểu thuyết đã biến nó thành một câu chuyện hoàn chỉnh, có đầu có cuối.

Về sau, các vở tuồng, truyện kể dân gian và tranh minh hoạ tiếp tục thêm thắt. Có bản kể rằng mỗi ngôi mộ giả đều chôn một quan tài đá rỗng; có bản nói Tào Tháo để lại một lời nguyền cho kẻ dám đào mộ mình. Đây là lớp hư cấu dân gian, không có cơ sở trong sử liệu.

Điều đáng chú ý: chính truyền thuyết về mộ giả lại phản ánh một điều có thật trong tâm lý thời đại. Nạn trộm mộ cuối Hán cực kỳ nghiêm trọng, và sử còn ghi Tào Tháo từng lập ra chức "mô kim hiệu uý" — nghĩa là người đào vàng — để khai thác mộ cổ lấy của cải nuôi quân. Việc ông từng đào mộ người khác khiến dân gian dễ tin rằng ông sợ bị người khác đào lại mộ mình.

Ngôi mộ thật được tìm thấy năm 2009

Cuối năm 2009, cơ quan khảo cổ tỉnh Hà Nam công bố phát hiện một ngôi mộ lớn dưới chân núi Phật Đà, thuộc thôn Tây Cao Quật, huyện An Dương, Hà Nam. Ngôi mộ được xác định là Cao Lăng — mộ của Tào Tháo.

Căn cứ quan trọng nhất là những tấm bia đá khắc chữ, ghi rõ "Ngụy Vũ Vương thường sở dụng cách hổ đại kích" và "Ngụy Vũ Vương thường sở dụng cách hổ đại đao", nghĩa là những binh khí Tào Tháo thường dùng khi đánh hổ. Quy mô ngôi mộ và đồ tuỳ táng giản dị, ít vàng bạc, cũng phù hợp với di chúc đạm táng ghi trong sử.

Tuy nhiên, phát hiện này ngay lập tức gây tranh cãi dữ dội. Một số học giả cho rằng quy mô và vị trí chưa đủ chắc chắn để khẳng định, số khác đặt nghi vấn về tính xác thực của hiện vật. Cho tới nay, giới nghiên cứu phần lớn chấp nhận Cao Lăng ở An Dương, nhưng vẫn còn những ý kiến khác biệt chưa được giải quyết hoàn toàn. Đây là chỗ sử liệu và khảo cổ học chưa đạt được đồng thuận tuyệt đối, và người viết ghi lại đúng mức độ chưa chắc chắn ấy.

Tại sao truyền thuyết vẫn sống dai

Bảy mươi hai ngôi mộ giả hấp dẫn người nghe hơn một ngôi mộ đơn giản. Nó biến Tào Tháo — nhân vật phức tạp bậc nhất Tam Quốc — thành một kẻ đa nghi tới mức dựng cả một mê cung sau khi chết. Hình ảnh ấy khớp với con người mà dân gian vẫn nhớ về ông: thà phụ người chứ không để người phụ mình.

Nhưng chính sử lại cho thấy một Tào Tháo khác ở cuối đời: tính toán, tiết kiệm, hiểu rằng giản dị là cách an toàn nhất. Ông có lẽ không cần bảy mươi hai ngôi mộ giả, bởi một ngôi mộ chẳng châu báu cũng chẳng đáng cho kẻ trộm mộ bận tâm.

Giữa sử và truyền thuyết, sự thật có lẽ khiêm tốn hơn nhiều so với những gì người đời muốn tin. Ngôi mộ giả là một câu chuyện hay, nhưng câu chuyện hay không tự động trở thành sử liệu.

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt — Tào Tháo · Wikipedia tiếng Trung — Cao Lăng Tào Tháo · Bảo tàng Hà Nam — Khu di tích Cao Lăng · Tân Hoa Xã — Khai quật mộ Tào Tháo năm 2009 · Bách khoa Baidu — Bảy mươi hai nghi trủng