Lâm Tắc Từ

Lâm Tắc Từ: hai mươi ba ngày đốt thuốc phiện ở Hổ Môn

Lâm Tắc Từ sinh ngày 30 tháng 8 năm 1785 tại Hầu Quan, Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, mất ngày 22 tháng 11 năm 1850. Ông là quan đời Thanh, sớm nổi tiếng vì làm việc kỹ và liêm, và đi vào lịch sử bằng một việc làm trong hai năm cuối thập niên 1830.

Bối cảnh trước khi đi

Theo Thanh sử cảo, quyển 369 tức phần liệt truyện về Lâm Tắc Từ, ông đỗ tiến sĩ năm 1811, trải qua các chức ở địa phương và trung ương. Tới cuối thập niên 1830, triều đình lo vì bạc trong nước chảy ra ngoài theo đường buôn thuốc phiện, và ông là người trong nhóm chủ trương cấm đoán thẳng thắn hơn nhóm muốn hợp pháp hoá để thu thuế.

Cuối năm 1838, vua Đạo Quang cử ông làm khâm sai đại thần đi Quảng Đông lo việc cấm thuốc phiện. Ông tới Quảng Châu ngày 10 tháng 3 năm 1839, theo ghi chép của chính quyền quận Y Điền, và bắt tay ngay vào việc bao vây các nhà buôn nước ngoài ở khu thương quán để buộc giao nộp.

Việc thu và việc đốt

Theo bài về Hổ Môn tiêu yên trên trang của Nhân dân nhật báo đăng ngày 17 tháng 10 năm 2018, trong khoảng hai tháng, các thương nhân Anh và Mỹ giao ra hơn hai vạn thùng thuốc phiện, ước hơn hai triệu ba trăm nghìn cân. Ngày 3 tháng 6 năm 1839, ông hạ lệnh đốt số hàng đó tại bãi biển Hổ Môn, nay thuộc thành phố Đông Quản, tỉnh Quảng Đông; việc đốt kéo tới ngày 25 tháng 6, tổng cộng hai mươi ba ngày.

Cách đốt cũng được chép lại kỹ. Thuốc phiện được đổ vào những hồ lớn đào bên bãi, trộn với muối và vôi sống, khuấy cho tan rồi xả ra biển khi triều lên; làm như vậy thì không ai nhặt lại được phần đã đổ. Bài của Nhân dân nhật báo cũng ghi rằng ông cho phép dân địa phương và cả người nước ngoài tới xem, để mọi người thấy việc đã làm chứ không chỉ nghe lời tuyên bố.

Số liệu giữa các nguồn có chênh. Bảo tàng Quốc gia Trung Quốc, trong phần giới thiệu bản tấu về việc đốt thuốc phiện đã xong, ghi con số hơn hai triệu ba trăm bảy mươi sáu nghìn cân; một số tài liệu khác ghi hơn hai vạn thùng và hơn hai nghìn bao. Đó là chuyện thường gặp với hồ sơ triều Thanh, nên đọc con số nào cũng nên nói rõ nguồn.

Việc làm và hậu quả

Ngày 5 tháng 7 năm 1839, ông cùng tổng đốc Lưỡng Quảng Đặng Đình Trinh và tuần phủ Quảng Đông Di Lương dâng tấu báo việc đốt thuốc phiện đã hoàn tất. Bản tấu đó còn lưu, và theo giới thiệu của Bảo tàng Quốc gia Trung Quốc, vua Đạo Quang phê vào cuối bản tấu một câu ngắn khen việc này là điều khiến lòng người sảng khoái.

Nhưng cũng từ việc ấy mà chiến tranh nổ ra. Theo Thanh sử cảo và các nghiên cứu về giai đoạn này, sau khi thương nhân Anh mất số hàng, phía Anh đưa hạm đội tới, đánh lên các cảng phía nam rồi lên tới Trường Giang. Nhà Thanh thua, ký hiệp ước mở cảng và nhượng đất, và chính Lâm Tắc Từ bị cách chức rồi đày đi Y Lê, nay thuộc Tân Cương. Người khởi việc cấm bị đem đi đày, còn đường buôn thuốc phiện vẫn tiếp tục chảy.

Phần sau của đời ông ít được nhắc: ông được gọi về, lại đi làm việc ở Vân Nam và Thiểm Tây, lo việc khai khẩn đất và sửa việc quân. Ông mất năm 1850 trên đường đi nhận việc.

Còn lại gì

Ở Hổ Môn nay có bảo tàng và khu di tích về việc đốt thuốc phiện, với hồ đá và tường khắc lại các đoạn văn liên quan. Phía Quảng Châu vẫn giữ khu thương quán cũ mà ông từng bao vây. Và ngày 3 tháng 6 được xem là ngày kỷ niệm việc cấm thuốc phiện ở đây.

Bạn nghĩ gì về một người làm đúng việc của mình, rồi phải trả giá cho chính việc đó?

Nguồn: Thanh sử cảo – 清史稿 toàn văn (Wikisource); Nhân dân nhật báo / Nhân dân võng – “林则徐虎门销烟——誓与此事相始终” (17/10/2018); Bảo tàng Quốc gia Trung Quốc – “林则徐、邓廷桢等合奏虎门销烟完竣折”; Chính quyền quận Y Điền (盐田区) – “1839年6月3日 林则徐在虎门公开销毁鸦片”