Tết Đoan Ngọ

Tết Đoan Ngọ: lễ của tháng nóng

Tết Đoan Ngọ ở Trung Quốc rơi vào mùng 5 tháng 5 âm lịch, đúng lúc trời chuyển sang mùa nóng. Và gần như mọi tục của ngày này đều xoay quanh một việc: giữ cho người trong nhà không ốm.

Một trong bốn ngày lễ lớn

Theo trang của Chính quyền thành phố Bắc Kinh, Đoan Ngọ cùng với Tết Nguyên Đán, Thanh Minh và Trung Thu là bốn ngày lễ truyền thống lớn của Trung Quốc. Tháng 5 âm lịch xưa được gọi là "tháng độc", mùng 5 là "ngày ác": tiết trời ẩm, côn trùng sinh sôi, bệnh dễ lan — theo cách giải thích của giáo sư dân tộc học Trịnh Thổ Hữu được Báo Tân Kinh dẫn lại.

Cũng theo UNESCO, lễ hội này được tổ chức ở nhiều nhóm dân tộc khác nhau, phổ biến nhất ở trung và hạ lưu sông Trường Giang. Năm 2009, Đoan Ngọ được đưa vào Danh sách đại diện di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại. Từ năm 2008, đây là một trong những ngày nghỉ lễ toàn dân của Trung Quốc, theo quy định sửa đổi về ngày nghỉ lễ được Chính phủ Trung Quốc công bố ngày 16/12/2007.

Treo ngải trước cửa, đeo túi thơm bên người

Phần phong tục được nhắc nhiều nhất là hai loại cây treo trước cửa: ngải và xương bồ. Trang của chính quyền quận Thanh Thành dẫn sách Kinh Sở tuế thời ký để giải thích: người xưa hái ngải, bện thành hình người rồi treo lên cửa để trừ khí độc. Ngải là cây thuốc, tháng này hàm lượng tinh dầu cao, mùi mạnh, dùng để đuổi muỗi và phòng bệnh.

Đi kèm là túi thơm để trong túi áo hoặc đeo cho trẻ con, và ở một số nơi là rượu hùng hoàng. Trong mấy tục đó, hai thứ dễ giữ nhất vẫn là một bó ngải treo cửa và một chiếc túi thơm — cả hai đều bán sẵn ở hiệu thuốc quanh dịp lễ.

Đua thuyền rồng

Đua thuyền rồng là phần ồn ào nhất của lễ. UNESCO mô tả hoạt động của Đoan Ngọ gồm tế lễ, đua thuyền rồng và những trò thi đấu khác, tuỳ từng vùng mà thêm bớt.

Từ góc người xem, phần đáng chú ý không nằm ở tốc độ. Một thuyền rồng cần một người gõ nhịp, một người lái hướng và cả chục tay chèo; nhịp không khớp thì thuyền đi chậm dù tay ai cũng khoẻ. Đây là trò mà khán giả đứng trên bờ nhìn ra được độ ăn ý của cả đội, thứ mà một cuộc đua thuyền đơn không cho thấy.

Chuyện câu chúc

Một chi tiết nhỏ nhưng đang đổi: nhiều người Trung Quốc bây giờ chúc nhau "Đoan Ngọ an khang" thay vì "Đoan Ngọ vui vẻ". Bài viết trên Quang Minh nhật báo ngày 21/6/2026 cho biết cách chúc này không phải truyền thống lâu đời, mà là lối nói mới phổ biến trong khoảng mười năm trở lại đây; nó lan ra từ một tin nhắn được chia sẻ trên mạng năm 2015, với lý do là ngày này phải tưởng niệm người đã khuất. Cũng theo bài đó, giới nghiên cứu không coi lời chúc "vui vẻ" là sai.

Nghĩa là giữa một ngày lễ cổ và một câu chúc mới, cái mới không thay được cái cũ. Người ta dùng cả hai, và phần lớn không bận tâm lắm tới chuyện đúng sai.

Vài điều nên biết

• Lễ chính là mùng 5 tháng 5 âm lịch; hoạt động thường kéo vài ngày trước và sau.
• Ngải và xương bồ treo cửa gắn với việc phòng bệnh mùa nóng, không chỉ để trang trí.
• Đua thuyền rồng là trò đồng đội, phần hay nằm ở nhịp chung chứ không ở tốc độ.
• Câu chúc "an khang" là lối nói phổ biến trong khoảng mười năm trở lại đây.

Đoan Ngọ nhìn từ Trung Quốc mang một ý rất đời thường: khi trời bắt đầu dễ sinh bệnh, người ta lo cho nhau bằng những việc nhỏ, làm từ đời này sang đời khác.

Bạn có giữ tục treo ngải hay đeo túi thơm vào dịp này không?