Cảnh Đức Trấn

Cảnh Đức Trấn: một cái chén đi qua bảy mươi hai bàn tay

Thành phố Cảnh Đức Trấn ở đông bắc tỉnh Giang Tây được gọi là kinh đô gốm. Chữ "kinh đô" ở đây không phải lối nói: tháng 7/2026, khu di sản công nghiệp gốm thủ công của thành phố được UNESCO ghi danh.

Ngày 25 tháng 7 năm 2026, tại Busan

Theo Tân Hoa Xã, ngày 25/7/2026, tại kỳ họp thứ 48 của Uỷ ban Di sản Thế giới ở Busan (Hàn Quốc), hồ sơ "Khu di sản công nghiệp gốm sứ thủ công Cảnh Đức Trấn" được đưa vào Danh sách Di sản Thế giới, nâng tổng số di sản thế giới của Trung Quốc lên 61. Báo Văn hoá Việt Nam cũng đưa tin về sự kiện này.

Di sản gồm năm khu vực: trung tâm sản xuất gốm trong thị trấn, khu lò gốm cổ Hồ Điền, di chỉ mỏ cao lanh Cao Lĩnh, di chỉ mỏ đá sứ Trường Lĩnh và vùng cung cấp củi đốt lò Giao Đàm. Trong đó có 15 nhóm yếu tố và tổng cộng 45 điểm di sản, theo Tân Hoa Xã.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách chọn hồ sơ: nó không ghi danh một cái lò hay một xưởng, mà ghi danh cả một hệ thống — từ chỗ lấy đất, lấy đá, lấy củi tới chỗ nung và chỗ đưa hàng đi.

Bảy mươi hai công đoạn

Câu giải thích gọn nhất về nghề này nằm trong sách Thiên công khai vật của Tống Ứng Tinh đời Minh: một cái phôi phải qua tay bảy mươi hai lần mới thành đồ. Tân Hoa Xã dẫn lại câu đó trong bài ngày 28/7/2026, khi viết về chuyện Cảnh Đức Trấn giữ được nghề qua nhiều thế kỷ.

Theo bài trên Nhân dân nhật báo ngày 2/12/2023, nghề làm gốm truyền thống ở Cảnh Đức Trấn gồm hơn mười công đoạn lớn như chọn quặng, nấu men, tạo phôi, tráng men, nung lò, và chia tiếp thành 72 công đoạn nhỏ. Riêng khâu tạo phôi đã gồm nhào đất, vuốt phôi, in phôi, tiện phôi, nối phôi, gọt phôi. Mỗi công đoạn nhỏ như vậy thường có một nhóm người làm chuyên, có người làm cả đời.

Đó là lý do Cảnh Đức Trấn không giống một làng nghề. Nó giống một dây chuyền chia việc rất sâu, trong đó cái chén đi qua tay nhiều người mà không ai làm trọn cả cái chén.

Hai nghìn năm đất và lửa

Theo Tân Hoa Xã, Cảnh Đức Trấn có hơn 2.000 năm lịch sử luyện gốm, hơn 1.000 năm lịch sử lò quan và hơn 600 năm lịch sử lò ngự. Ba mốc đó xếp lên nhau: từ chỗ nung đồ dùng, tới chỗ cung cấp đồ cho triều đình, rồi tới chỗ làm đồ riêng cho vua.

Cũng theo bài đó, các đợt khai quật gần đây đã tìm ra lò nung chuyên dùng để nung lại men thời Chính Đức nhà Minh, lấp phần còn thiếu trong chuỗi di tích lò nung của giai đoạn ấy. Nghề gốm ở đây vì thế được đọc qua hai đường: sách cũ ghi cách làm, và lòng đất giữ lại lò.

Vài điều nên biết

• Khu di sản gồm 5 phần, từ mỏ đất tới khu nung, nên xem gốm ở đây là xem cả hệ thống.
• Gốm được chia thành hơn mười công đoạn lớn và 72 công đoạn nhỏ; mỗi công đoạn một nhóm thợ.
• Phần lớn xưởng nhỏ không mở cửa tự do, muốn xem nên hỏi trước.
• Trong thành phố có cả hàng công nghiệp lẫn hàng thủ công, nên hỏi rõ trước khi chọn.

Cảnh Đức Trấn dạy một điều về nghề cũ: giữ được nghề không phải vì có một người giỏi, mà vì có một dây chuyền đủ dài để nhiều người cùng sống bằng nghề ấy.

Bạn có để ý món đồ gốm nào trong nhà mình được làm qua nhiều công đoạn như vậy không?