Thổ lâu Phúc Kiến

Thổ lâu Phúc Kiến: cả dòng họ trong một vòng tường

Thổ lâu là nhà ở xây bằng đất nện ở vùng núi phía tây nam tỉnh Phúc Kiến. Nhìn từ trên cao, chúng là những vòng tròn lớn và những khối vuông nằm rải giữa ruộng lúa và đồi chè.

Ngày 6 tháng 7 năm 2008

Ngày 6/7/2008, tại kỳ họp thứ 32 của Uỷ ban Di sản Thế giới ở thành phố Québec (Canada), "Thổ lâu Phúc Kiến" được đưa vào Danh sách Di sản Thế giới. Theo thông tin của Văn phòng Di sản Văn hoá tỉnh Phúc Kiến, di sản gồm 46 toà thổ lâu ở ba huyện Vĩnh Định, Nam Tĩnh và Hoa An, xếp thành sáu cụm và bốn toà lẻ — cách gọi gọn trong tài liệu là "lục quần tứ lâu". Đây là di sản thế giới thứ 36 của Trung Quốc.

Theo thông tin do Liên hợp quốc đăng tải, các toà nhà này được xây từ thế kỷ 12 đến thế kỷ 20, nằm xen giữa ruộng lúa, đồi chè và ruộng thuốc lá. Tường là đất nện dày, mặt bằng tròn hoặc vuông, mỗi toà có thể ở tới 800 người.

Ở trong một vòng tường thì sống thế nào

Đi vào thổ lâu, bạn sẽ thấy bên trong là một khoảng sân chung rộng. Các gian nhà quay hết vào sân, chạy thành vòng, có hành lang trước từng gian. Giếng nước, chỗ phơi, chỗ để nông cụ đều ở phần chung này.

Còn mặt ngoài thì gần như kín. Theo thông tin của Liên hợp quốc, thổ lâu chỉ có một lối vào chính và rất ít cửa sổ mở ra ngoài. Điều đó nói lên mục đích của người xây: đây là nhà để ở và để phòng thủ, dựng ở vùng núi xa, nơi một dòng họ cần tự lo cho mấy trăm người cùng lúc.

Thổ lâu thường là nhà của một dòng họ, cả họ ở chung. Cách ở này là điểm khiến thổ lâu khác nhà ở nông thôn thông thường: không phải một nhà cho một gia đình, mà là một công trình cho cả một dòng họ, có chỗ cho việc chung như tế lễ, hội họp và giữ lương thực.

Phần di sản không nằm trong danh sách

Di sản thế giới chỉ gồm 46 toà. Theo bài trên Cổng thông tin Chính quyền tỉnh Phúc Kiến ngày 19/11/2025, ngoài số đó, cả tỉnh còn hơn 3.000 thổ lâu không nằm trong bất kỳ danh mục bảo vệ nào, và nhiều toà đang xuống cấp.

Đây là vấn đề chung của loại di sản còn nằm trong đời sống: danh sách bảo vệ thì ngắn, còn nhà thì nhiều, mà nhà đất nện chỉ đứng được khi có người ở và có người sửa mái.

Vài điều nên biết

• Thổ lâu nằm ở ba huyện Vĩnh Định, Nam Tĩnh, Hoa An; các toà cách nhau khá xa.
• Mặt ngoài gần như tường kín, phần sống động nằm ở sân trong.
• Đây là nhà đang ở, không phải nhà trưng bày; vào phải theo hướng dẫn của người trong nhà.
• Muốn xem nhiều toà trong một ngày thì phải chọn theo tuyến, không nên đi lung tung.

Cả dòng họ ở trong một vòng tường: đó vừa là cách phòng thủ, vừa là cách sống — và tới giờ vẫn có người ở thật trong những vòng tường ấy.

Bạn đã từng ngủ lại trong một ngôi nhà cộng đồng kiểu như vậy chưa?