Đèn lồng

Đèn lồng đỏ Trung Quốc: treo trước cửa, và cả một câu chúc

Đèn lồng đỏ treo trước cửa nhà, quán ăn, và cả trong chùa. Đi đâu cũng gặp, nhưng dịp treo nhiều nhất là rằm tháng Giêng âm lịch. Với người Việt, hình ảnh đó không xa lạ, nhưng khi sang tận nơi mới thấy đèn lồng không chỉ là vật trang trí — nó là một phần của cách người ta nói với nhau những điều tốt lành.

Màu đỏ là màu của điều lành

Người Trung Quốc coi màu đỏ là màu của điều lành. Nên đèn đỏ không chỉ để sáng — nó là một câu chúc treo lên. Treo đèn trước cửa là cầu mong một năm suôn sẻ, làm ăn thuận, người trong nhà khoẻ mạnh. Quán mới mở cũng treo, cũng một ý như vậy.

Vì mang nghĩa như thế, đèn lồng được treo theo cặp. Hai chiếc đối xứng hai bên cửa vào, thường có dòng chữ viết ở thân đèn. Chữ trên đèn đỏ là những chữ mang nghĩa tốt: phúc, lộc, thọ, an khang. Người đi qua đọc được hay không không quan trọng — điều quan trọng là nó ở đó, mỗi ngày.

Màu đỏ cũng xuất hiện ở những thứ nhỏ quanh đèn: dây treo, tua rua, chữ dán. Buổi tối, khi cả dãy phố đèn sáng lên, màu đỏ là màu bạn thấy trước cả khi nhìn rõ hình dáng. Đó là lý do những khu phố cổ ở Trung Quốc về đêm có một sắc riêng rất dễ nhận ra.

Tre uốn khung, bọc giấy hoặc lụa

Lồng đèn làm bằng tre uốn khung, bên ngoài bọc giấy hoặc lụa. Loại treo quanh năm thường đơn giản, loại làm để chơi hội mới cầu kỳ. Khung tre được chuốt thành những nan mảnh, uốn cong đều, rồi buộc lại thành hình tròn hoặc hình trụ. Phần khung quyết định dáng đèn, phần vỏ quyết định độ sáng.

Giấy cho ánh sáng mềm và ấm, nhưng dễ rách và không chịu mưa. Lụa bền hơn, giữ được lâu, thường dùng cho loại đèn treo ở nơi quan trọng. Đèn cầu kỳ có thêm tua rua, thêm thêu, thêm nhiều lớp khung lồng vào nhau, và khi quay thì vẽ ra một hình khác ở mỗi mặt.

Đèn lồng giấy cũng là thứ trẻ con tự làm để chơi. Ở nhiều nơi vẫn giữ trò đoán câu đố viết trên đèn: người ra đề viết lên thân đèn, ai đoán được thì gỡ đèn xuống. Một mảnh giấy, một ngọn nến, mà thành cả một buổi tối.

Rằm tháng Giêng, mùa của đèn

Dịp treo nhiều nhất là rằm tháng Giêng âm lịch, còn gọi là Tết Nguyên Tiêu. Đây là đêm mà đèn lồng lên ngôi: phố treo dọc đường, công viên dựng thành cụm lớn, có nơi làm cả dãy đèn theo hình con vật hay hình truyện cổ. Người ta đi xem đèn như đi hội, đông tới mức phải đi theo một chiều.

Đêm đó cũng là đêm ăn bánh trôi — viên bột nếp tròn, nhân ngọt, thả trong nước gừng. Bánh tròn tượng cho sự đoàn viên, và cả nhà ngồi ăn cùng nhau. Xem đèn rồi về ăn bánh, đó là cách Tết Nguyên Tiêu được tổ chức ở nhiều gia đình.

Nếu bạn tới Trung Quốc đúng dịp này, nên đi xem đèn vào buổi tối, và đi sớm hơn giờ cao điểm một chút. Đèn sáng nhất khi trời đã tối hẳn, nhưng đám đông cũng đông nhất lúc đó. Đi bộ vào từ hướng ít người, rồi ngược ra bằng hướng khác, thường đỡ mệt hơn là cố chen vào cổng chính.

Trước khi đi, nên nhớ

• Đèn lồng đỏ mang nghĩa chúc lành, nên đừng sờ vào đèn treo trước cửa nhà người khác.
• Đèn lồng giấy mỏng và dễ cháy, nếu mua về làm quà thì gói kỹ.
• Muốn xem đèn nhiều nhất thì đi vào dịp rằm tháng Giêng âm lịch.
• Đêm xem đèn rất đông, nên hẹn nhau trước một điểm và đi theo một chiều.
• Đèn nhỏ bán ở phố cổ thường làm bằng tre và giấy, hợp làm quà vì nhẹ và gọn.

Đèn lồng là thứ nhỏ, nhưng nó cho thấy cách người Trung Quốc nói những điều tốt lành: không nói to, mà treo lên cho người khác thấy mỗi ngày.

Bạn đã từng tới Trung Quốc vào dịp Tết Nguyên Tiêu chưa, và ấn tượng của bạn là gì?