Chữ giáp cốt

Chữ giáp cốt: bốn nghìn chữ, đọc được một phần ba

Năm 1899, một vị quan học ở Bắc Kinh tình cờ nhìn thấy vết khắc trên những mảnh xương được bán làm thuốc. Ông mua hết số đó. Từ một hiệu thuốc, người ta tìm ra chữ viết của nhà Thương.

Một thang thuốc có chữ

Theo bài trên Nhân dân nhật báo hải ngoại bản ngày 23/3/2023, mùa thu năm 1899 — tức năm Quang Tự thứ 25 — Vương Ý Vinh, lúc đó là Tế tửu Quốc Tử Giám nhà Thanh, phát hiện vết chữ trên "long cốt" mua ở hiệu thuốc. Sau khi thu thập, so sánh, ghép lại, ông xác nhận đó là mai rùa và xương thú có khắc chữ. Vùng đất tìm ra được xác định là Tiểu Đồn, huyện An Dương, tỉnh Hà Nam.

Từ đó, việc nghiên cứu chữ giáp cốt thành một ngành riêng. Theo Cổng thông tin Bộ Giáo dục Trung Quốc, đây là hệ chữ đã trưởng thành được biết tới sớm nhất của Trung Quốc, gắn với giai đoạn nhà Thương và nhà Chu, cách nay khoảng ba nghìn năm.

Bốn nghìn năm trăm chữ, đọc chưa hết

Theo bài trên Cổng thông tin Bộ Giáo dục Trung Quốc ngày 4/11/2019, số chữ giáp cốt đã được thu thập và phân loại là khoảng 4.500 chữ đơn. Trong đó, chưa tới 1.500 chữ đã được giải đọc và có thể đối chiếu với chữ Hán đang dùng; hơn 3.000 chữ còn lại vẫn chưa đọc được.

Cũng theo bài đó, phần lớn chữ đã đọc là những chữ gần với đời sống: miệng, tay, trời, đất, mặt trời, mặt trăng, chặt, qua, lúa. Điều này nói lên cách người Thương dùng chữ — ghi việc, chứ không ghi văn chương.

Số lượng tư liệu thì không nhỏ. Theo thông tin của Bảo tàng Chữ viết Trung Quốc được dẫn lại trên Cổng thông tin Uỷ ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương, trong gần 120 năm, hơn 150.000 mảnh giáp cốt đã được khai quật. Nghĩa là tư liệu còn nhiều, mà người đọc được chữ thì ít.

Việc giải chữ vẫn đang tiếp tục

Năm 2016, Bảo tàng Chữ viết Trung Quốc công bố thông báo trao thưởng 100.000 nhân dân tệ cho một chữ giáp cốt được giải đọc và qua được hội đồng chuyên gia — theo Cổng thông tin Bộ Giáo dục, cũng như bài trên Tân Hoa Xã ngày 24/10/2019. Tới tháng 10/2019, đợt đầu của chương trình mới có một người nhận được mức thưởng đó, và đợt thứ hai đang được thu kết quả.

Mức thưởng nói lên độ khó. Chữ giáp cốt thường mờ, nhiều chữ có hình gần giống nhau, và muốn giải một chữ thì phải đặt nó vào câu, vào bối cảnh của cả mảnh xương chứ không chỉ nhìn hình.

Về mặt lưu trữ, tháng 10/2017, hồ sơ chữ giáp cốt của Trung Quốc được đưa vào Danh sách Ký ức Thế giới của UNESCO; ngày 26/12/2017, lễ công bố được tổ chức tại Bảo tàng Cố Cung — theo thông tin trên Cổng thông tin Bộ Văn hoá và Du lịch Trung Quốc.

Vài điều nên biết

• Chữ giáp cốt là một hệ chữ có quy tắc, không phải hình vẽ rời rạc.
• Trong khoảng 4.500 chữ thu thập được, chưa tới 1.500 chữ đã đọc được.
• Hơn 150.000 mảnh đã được khai quật, nên tư liệu vẫn còn để nghiên cứu.
• Việc giải chữ có cơ chế thưởng, và số người nhận được thưởng rất ít.

Điều khiến chữ giáp cốt đáng xem không nằm ở chuyện nó cổ. Nó là điểm khởi đầu của một dòng chữ đã chạy liên tục tới chữ Hán ngày nay — và phần lớn dòng chữ đó vẫn đang chờ người đọc nốt.

Bạn có nhớ mặt chữ Hán nào mà nhìn vào là đoán được nghĩa không?