Trà công phu

Trà công phu Triều Châu: ấm nhỏ, nhiều lượt nước

Trà Trung Quốc vào danh sách di sản của nhân loại không bằng một cái tên riêng lẻ. Nó vào bằng một hồ sơ gộp, và chuyện hồ sơ gộp ấy nói lên khá nhiều về cách người Trung Quốc uống trà.

Bốn mươi bốn dự án trong một hồ sơ

Theo thông báo của Bộ Văn hoá và Du lịch Trung Quốc ngày 5/12/2022, ngày 29/11/2022 theo giờ Bắc Kinh, tại kỳ họp thứ 17 của Uỷ ban liên chính phủ về bảo vệ di sản văn hoá phi vật thể ở Rabat (Maroc), hồ sơ "Nghề làm trà truyền thống Trung Quốc và các tập tục liên quan" được đưa vào Danh sách đại diện di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại.

Theo thông báo đó, hồ sơ gộp 44 dự án di sản văn hoá phi vật thể cấp quốc gia thuộc 15 tỉnh và thành phố. Nó không chỉ gồm cách làm ra trà — trà xanh, trà đen, ô long, trà trắng, trà đen nén, trà vàng và trà chế biến lại — mà cả những tập tục quanh việc uống trà. Trong số các dự án thành phần, phần thuộc tỉnh Quảng Đông là nghệ thuật pha trà của Triều Châu.

Việc gộp như vậy có lý do. Nếu tách riêng, mỗi địa phương chỉ có một nghề; gộp lại thì thấy đây là một tập tục chung của cả nước, chạy qua nhiều vùng trồng trà khác nhau.

Kỹ thuật nằm ở chỗ nhỏ

Trà công phu gắn với vùng Phúc Kiến và vùng Triều Sán ở đông Quảng Đông, theo bài trên Báo Thanh Niên giới thiệu về loại hình này. Đặc điểm dễ nhận ra nhất là kích thước: ấm nhỏ, chén nhỏ, lượng trà nhiều so với lượng nước.

Với ấm nhỏ, nước được rót thành nhiều lượt. Mỗi lượt chỉ đủ cho mấy chén, nên người pha phải châm liên tục, và vị trà đổi dần qua từng lượt. Người uống vì thế chú ý tới lượt nước — lượt một, lượt hai, lượt ba khác nhau — hơn là chú ý tới chuyện uống cho hết ấm.

Cách uống này khác với kiểu ngồi trà cả buổi ở nhiều vùng khác của Trung Quốc: người ta vẫn ngồi lâu, nhưng bằng nhiều lượt nước ngắn. Bàn trà nhỏ, người ngồi ít, và câu chuyện chạy theo tay người rót.

Trà là việc xã giao, không chỉ là đồ uống

Theo bài trên Cổng thông tin Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Việt Nam, trong tiệc, hội họp, tiếp khách và những ngày lễ lớn, trà đóng vai trò gần như một nghi lễ, tạo nên nhiều lớp văn hoá quanh nó: nghi thức với trà, tục uống trà, nghệ thuật trà, ẩm thực trà.

Đó cũng là lý do một hồ sơ về trà lại được ghi danh ở mục tập tục xã hội. Việc pha trà không chỉ để cho ra nước uống ngon, mà để giữ người ngồi lại với nhau thêm một lúc. Ấm càng nhỏ thì số lượt rót càng nhiều, và câu chuyện càng có chỗ để dài ra.

Vài điều nên biết

• Trà công phu không phải tên một loại trà, mà là cách pha.
• Ấm nhỏ và nhiều lượt nước là hai đặc điểm dễ nhận ra.
• Các lượt nước cho vị khác nhau, nên đừng rót hết một lần rồi bỏ ấm.
• Ở Triều Châu, trà có mặt trong cả việc tiếp khách lẫn việc uống hằng ngày.

Uống trà kiểu này dạy một điều nhỏ: muốn câu chuyện dài, thì đừng rót cho đầy chén một lần.

Bạn uống trà theo kiểu ấm to một lượt, hay ấm nhỏ nhiều lượt?