Đường Thái Tông

Đường Thái Tông: lên ngôi sau một cuộc phục kích ở cổng cung

Trong các triều đại Trung Quốc, nhà Đường là giai đoạn mà đời sau nhắc tới như một thời vàng. Vị vua thứ hai của nhà ấy là Lý Thế Dân, tức Đường Thái Tông. Theo Britannica, ông là con trai thứ hai của người sáng lập triều đại.

Britannica ghi một chi tiết ít gặp trên các trang giới thiệu du lịch: sử truyền thống vẽ ông thành người đứng sau cuộc khởi nghĩa năm 617 của cha chống nhà Tùy, nhưng bằng chứng cho thấy vai trò của ông khi ấy chỉ là phụ. Ông nổi lên sau đó, bằng chiến trận.

Ba mốc trước khi lên ngôi

Theo Britannica, năm 621, cha ông giao cho ông quyền cai trị cả quân sự lẫn dân sự ở phía đông, đặt sở tại Lạc Dương; ở đó ông gây dựng bộ máy riêng và một nhóm quan lại có tài.

Năm 626, quan hệ giữa ông và người anh cả tới mức căng thẳng. Theo Britannica, ông cùng một số người thân tín chiếm cổng Huyền Vũ — cửa phía bắc của cung vua — phục kích và giết hai anh em mình, rồi báo cho vua cha. Britannica cũng ghi rằng những người đứng ra lo việc nước cho ông từ năm 618 là Đỗ Như Hối và Phòng Huyền Linh, cùng người em vợ Trưởng Tôn Vô Kỵ.

Vua cha thoái vị, và triều đại của ông bắt đầu. Theo Britannica, ông trị vì từ năm 626 tới năm 649, mở đầu bằng niên hiệu Trinh Quán.

Triều đình được viết lại thành sách

Theo Britannica, ông góp phần dựng nên hình ảnh của chính mình, và hình ảnh ấy được đời sau kính trọng suốt hơn một thiên niên kỷ. Triều đình của ông được ghi lại trong bộ Trinh Quán chính yếu, theo Britannica soạn vào khoảng năm 708–710.

Britannica nhận xét đó không phải bản ghi khách quan, mà là một bản viết đã được lý tưởng hoá. Đó cũng là lý do khi đọc về ông, nên tách hai phần: phần việc ông làm, và phần cách người đời sau kể về việc ấy.

Điều nhà Đường để lại

Theo Britannica, triều đại của ông mở rộng việc dùng thi cử để chọn quan và đưa ảnh hưởng của nhà Đường lan về phía tây. Cùng thời, nhà sư Huyền Trang đi Ấn Độ về, dịch kinh và viết lại hành trình của mình; Britannica cũng ghi rằng năm 653, một nhà sư Nhật Bản sang Trung Quốc học với Huyền Trang rồi mang kiến thức về nước.

Cấu trúc nhà nước và luật lệ thời Đường về sau trở thành mẫu tham chiếu cho cả vùng Đông Á — điều Britannica nhắc tới khi bàn về bộ máy hành chính giai đoạn này.

Nếu đọc một cuốn sách ca ngợi một triều đại do chính triều đình ấy đặt người viết, bạn thấy nên tin phần nào, và nên tra lại phần nào?

Nguồn: Britannica – Taizong, emperor of Tang dynasty; Trinh Quán chính yếu – 貞觀政要; Trinh Quán chính yếu – toàn văn tại ctext.org