Minh Thái Tổ

Minh Thái Tổ: từ đứa trẻ mồ côi trong cơn đói tới người lập nhà Minh

Theo Britannica, ông sinh năm 1328 trong một gia đình nông dân nghèo ở Hào Châu, cách Nam Kinh chừng 160 cây số về phía tây bắc, với tên Chu Nguyên Chương. Cũng theo Britannica, cả trung và bắc Trung Quốc khi ấy chịu hạn hán và mất mùa, hơn bảy triệu người chết đói, và loạn dân nổi lên từ khoảng năm 1325.

Ông mồ côi, vào ở trong một ngôi chùa, rồi theo một nhánh của phong trào Khăn Đỏ năm 1352. Britannica ghi các mốc tiếp theo rất gọn: năm 1356, ông chiếm được Nam Kinh và dựng căn cứ tại đó; từ năm 1360 tới 1367, quân của ông kiểm soát một dải rộng dọc Trường Giang, đánh bại các thế lực nổi loạn khác.

Lên ngôi và dựng lại guồng máy

Theo Britannica, năm 1368, ông xưng đế, chọn niên hiệu Hồng Vũ và đặt kinh đô ở Nam Kinh, rồi mở các chiến dịch đánh đuổi người Mông Cổ ra khỏi Trung Quốc. Cũng theo Britannica, nhà Minh kéo dài từ năm 1368 tới năm 1644, tức gần ba thế kỷ, và xen giữa hai giai đoạn do người Mông Cổ rồi người Mãn cai trị.

Cũng theo Britannica, ông cho sửa đổi cả ba lĩnh vực quân sự, hành chính và giáo dục theo hướng dồn quyền về tay vua; ông mở rộng ảnh hưởng ra nam Mãn Châu, Triều Tiên và các nước lân cận, nhận các đoàn triều cống. Britannica nhận xét rằng dù ông muốn xoá ảnh hưởng Mông Cổ, triều đình của ông vẫn mang dáng dấp triều đình Mông Cổ trước đó. Cũng theo Britannica, nhà Minh là quãng người Trung Quốc tự cai trị, nằm giữa hai giai đoạn do người Mông Cổ rồi người Mãn nắm quyền.

Một điểm Britannica nhấn: việc ông đẩy mạnh học vấn và thi tuyển giúp triều đình có thêm người có học trong bộ máy, nhưng cũng khiến cách học bị bó theo một lối giải thích kinh sách nhất định.

Cái khung sống lâu hơn người dựng

Một điều Britannica nêu rõ: cấu trúc nhà nước cơ bản mà nhà Minh lập nên được nhà Thanh kế tục và tồn tại cho tới khi chế độ hoàng đế bị bãi bỏ vào năm 1911–1912. Nghĩa là cái khung hành chính của người nông dân Hào Châu sống lâu hơn cả triều đại của ông.

Britannica cũng ghi mặt khác của ông: xu hướng chuyên quyền, việc trừng trị tham nhũng rất nặng tay, và việc ngăn nhóm hoạn quan nắm quyền. Ba nét ấy đi cùng nhau trong cùng một triều đại — và đó là chỗ đáng đọc kỹ khi kể về ông, thay vì chỉ kể chuyện một người nghèo thành vua.

Bạn thấy phần nào đáng học hơn ở một người lập triều: cách đánh, hay cách lập nên guồng máy để nó chạy được lâu sau khi mình mất?

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt – Minh Thái Tổ; Wikipedia tiếng Anh – Hongwu Emperor; Wikipedia tiếng Trung – 朱元璋; Britannica – Hongwu