Tôn Vũ

Tôn Vũ: mười ba thiên binh pháp được đào lên từ một ngôi mộ

Người viết Binh pháp Tôn Tử để lại rất ít dấu vết về đời mình. Britannica ghi ông sống vào khoảng thế kỷ 5 trước Công nguyên, làm tướng cho nước Ngô vào cuối thời Xuân Thu, và cuốn sách gắn với tên ông được xếp vào hàng những văn bản bàn về chiến tranh được biết tới sớm nhất.

Người nước Tề, tướng nước Ngô

Theo Sử ký của Tư Mã Thiên, Tôn Vũ là người nước Tề rồi sang làm tướng cho vua Hạp Lư nước Ngô — Britannica dẫn lại đúng nguồn này khi viết về ông. Nhưng cũng chính Britannica lưu ý rằng thân thế của Tôn Vũ tới nay vẫn chưa rõ ràng, và giới nghiên cứu còn tranh luận về việc ai là tác giả thật của cuốn sách.

Cuốn sách đó gồm mười ba thiên. Britannica mô tả nó như một bản hướng dẫn có hệ thống về chiến lược và chiến thuật cho người cầm quyền và người chỉ huy: bàn về địa hình, về cách dùng thế linh hoạt, và nhấn mạnh rằng thông tin chính xác về lực lượng, cách bố trí và hướng di chuyển của đối phương là thứ quyết định thắng thua. Câu được dẫn lại nhiều nhất là biết người biết ta thì trăm trận không nguy.

Điều gì khiến cuốn sách sống lâu

Điểm Britannica nhấn mạnh không nằm ở mẹo đánh trận. Theo tổng thuật này, sách coi chiến tranh trước hết là bài toán tính toán và dùng nguồn lực cho hiệu quả, chứ không phải chỗ để phô dũng khí cá nhân. Sách cũng đặt cạnh nhau chuyện chính trị và chuyện quân sự, và chính chỗ nối đó khiến nó vẫn còn được đọc.

Một chi tiết đáng chú ý với người đọc Việt Nam: Britannica ghi Mao Trạch Đông từng nghiên cứu cuốn này và lấy nhiều ý trong đó cho các bài viết về chiến tranh của mình, và tướng Võ Nguyên Giáp của Việt Nam cũng được mô tả là người học và vận dụng tư tưởng Tôn Tử.

Bản sách được đào lên ở Ngân Tước Sơn

Phần thú vị nhất của câu chuyện này lại là chuyện khảo cổ. Britannica ghi năm 1972, các nhà khảo cổ khai quật một ngôi mộ đời Tây Hán ở Ngân Tước Sơn, nay thuộc tỉnh Sơn Đông, và tìm được hàng nghìn thẻ tre có chữ. Trong đó có phần lớn nội dung Binh pháp Tôn Tử, cùng một bộ binh pháp khác gắn với Tôn Tẫn, nhân vật được truyền thống xếp vào thời Chiến Quốc. Ngôi mộ có niên đại cuối thế kỷ 2 trước Công nguyên, nghĩa là bản sách gần giống bản đang đọc hôm nay đã lưu hành từ khoảng thời gian đó.

Con số cụ thể nằm trong tài liệu của Cục Kiều vụ thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc: việc khai quật diễn ra tháng 4 năm 1972 ở huyện Lâm Nghi, tỉnh Sơn Đông, và hai ngôi mộ ở đây cho tổng cộng khoảng 4.974 thẻ tre, mỗi thẻ dài 27,6 xentimét, chữ viết bằng bút lông tẩm mực. Cũng theo Britannica, cuốn sách còn được lưu qua một bản chép tay đời Tống kèm mười một nhà chú giải.

Việc hai bộ binh pháp cùng nằm trong một ngôi mộ cũng gỡ một chuyện tranh cãi lâu năm. Trung Tân Xã dẫn lại kết luận từ đợt khảo cổ này rằng Tôn Vũ và Tôn Tẫn là hai người khác nhau, chứ không phải một người viết ra hai cuốn như từng bị nghi ngờ. Ở Lâm Nghi hôm nay có một bảo tàng dành riêng cho số thẻ tre đó, theo Tân Hoa Xã.

Bạn từng đọc Binh pháp Tôn Tử chưa, và thấy thiên nào gần với cách mình đang làm ăn nhất?

Nguồn: Wikipedia tiếng Việt – Tôn Vũ; Wikipedia tiếng Anh – Sun Tzu; Wikipedia tiếng Trung – 孫武; Britannica – Sunzi (Tôn Tử); Sử ký Tư Mã Thiên – 孫子吳起列傳 (bản Wikisource tiếng Trung); Cục Kiều vụ thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc – 因《狂飙》再火的《孙子兵法》为何被译为“战争的艺术”?; Trung Tân Xã (China News Service) – 孙膑和“孙子”到底啥关系？; Tân Hoa Xã – 领略银雀山汉墓竹简的魅力