Tào Tháo

Tào Tháo: người bị một cuốn tiểu thuyết xử oan nhiều thế kỷ

Tào Tháo sinh năm 155 ở Tiêu huyện, nay thuộc Bạc Châu, tỉnh An Huy, và mất năm 220 ở Lạc Dương, theo Britannica. Ông được xếp vào hàng những tướng lớn cuối đời Hán, nhưng phần lớn người đọc biết ông qua một cuốn tiểu thuyết trước khi biết qua sử.

Từ chức chỉ huy nhỏ tới người giữ hoàng đế

Britannica ghi cha ông là con nuôi của thái giám đứng đầu triều đình, một xuất thân bị giới sĩ tộc thời đó coi nhẹ. Ông khởi đầu là một viên chỉ huy đồn trú nhỏ, rồi nổi lên khi dẹp cuộc khởi nghĩa Khăn Vàng — sự kiện làm suy sụp những năm cuối nhà Hán.

Sau khi nhà Hán rạn vỡ, Tào Tháo chiếm vùng chiến lược phía bắc quanh kinh đô Lạc Dương. Britannica ghi ông đưa vị hoàng đế cuối cùng đi cùng và dời kinh đô về Hứa huyện, nay là Hứa Xương, tỉnh Hà Nam. Nhân danh hoàng đế, ông nắm quyền chỉ huy các tướng khác và dần nắm hết quyền của triều đình; lãnh thổ của ông mang tên nước Ngụy. Sau khi ông mất, vị vua cuối nhà Hán nhường ngôi cho con ông là Tào Phi, người lập ra nhà Ngụy năm 220.

Sử và truyện nói hai điều khác nhau

Britannica viết thẳng: các sử gia theo Nho giáo và truyền thuyết dân gian mô tả Tào Tháo như mẫu phản diện gian xảo, táo bạo và không từ thủ đoạn. Hình ảnh đó được cố định trong Tam Quốc diễn nghĩa, cuốn tiểu thuyết lịch sử thế kỷ 14, và từ đó ông trở thành một trong những nhân vật phổ biến nhất của truyền thuyết Trung Quốc, với đủ thứ phép thuật xấu được gán cho.

Britannica cũng ghi chiều ngược lại: các sử gia hiện đại có xu hướng nhìn ông như một tướng giỏi và một chính trị gia thực dụng. Đặt hai câu đó cạnh nhau là thấy khoảng cách giữa sử và truyện, thứ mà hầu hết người đọc Tào Tháo đều đi qua truyện trước.

Ngôi mộ và chuyện bảy mươi hai mộ giả

Tam Quốc Chí, bộ sử do Trần Thọ soạn, chép Tào Tháo mất năm 220 ở Lạc Dương và được chôn ở vùng đồi phía tây miếu thờ Tây Môn Báo, thuộc huyện Nghiệp xưa, nay thuộc huyện Lâm Chương, tỉnh Hà Bắc. Nội dung đó được Viện Di sản Văn hoá tỉnh Hà Nam ghi lại trong hồ sơ khai quật của mình.

Cũng theo hồ sơ này, từ đời Tống vị trí mộ đã thất truyền, sinh ra truyền thuyết bảy mươi hai ngôi mộ giả. Từ năm 2008 tới năm 2009, Viện Di sản Văn hoá tỉnh Hà Nam khai quật hai ngôi mộ ở thôn Tây Cao Huyệt, xã An Phong, thành phố An Dương, và xác định ngôi số 2 là mộ Tào Tháo.

Bản danh mục trưng bày của Bảo tàng Quốc gia Tokyo năm 2019 liệt kê một tấm bia có chữ khai quật tại khu mộ Tào Tháo ở An Dương trong đợt 2008–2009 — nghĩa là câu chuyện này có hiện vật chứ không chỉ có suy đoán. Cũng trong hồ sơ của Viện Hà Nam, ông được gọi bằng ba chữ: chính trị gia, nhà quân sự và người viết văn.

Tào Tháo là ví dụ rõ nhất cho việc một nhân vật có thể bị hiểu sai hàng thế kỷ vì một cuốn truyện hay. Bạn nhớ Tào Tháo qua tiểu thuyết, qua phim, hay qua sử?

Nguồn: Britannica — Cao Cao; Bảo tàng Quốc gia Tokyo — triển lãm đặc biệt 「三国志」 (2019, danh mục trưng bày); Viện Di sản Văn hoá tỉnh Hà Nam — 曹操高陵考古发现与研究回顾