Thích Kế Quang

Thích Kế Quang: tự tuyển lấy binh, rồi dẹp cướp biển ven biển

Thích Kế Quang sinh ngày 12 tháng 11 năm 1528 ở Tế Ninh, tỉnh Sơn Đông, và mất ngày 5 tháng 1 năm 1588, theo mục từ về ông trong Bách khoa toàn thư Trung Quốc. Ông là tướng nhà Minh, gắn với việc dẹp nạn cướp biển Nhật trên ven biển phía đông nam Trung Quốc.

Tuyển bốn nghìn người ở Nghĩa Ô

Năm 1555, theo Bách khoa toàn thư Trung Quốc, ông được điều vào tỉnh Chiết Giang để đánh cướp biển. Lý do khiến ông phải làm lại từ chỗ tuyển quân nằm ở chất lượng lực lượng sẵn có: bản này ghi quân nhà Minh thời đó thiếu kỷ luật và kém năng lực.

Cách ông chọn là tuyển mộ người mới: hơn bốn nghìn thợ mỏ và nông dân ở huyện Nghĩa Ô, được ông luyện thành một đội kỷ luật và hiệu quả, gọi là quân Thích. Chỗ đáng dừng lại là ở đây: thứ hậu thế nhớ về ông không phải một mưu kế lạ, mà là cách tổ chức con người.

Chín trận liên tiếp và ba sào huyệt

Bách khoa toàn thư Trung Quốc ghi năm 1561 ông đánh chín trận liên tiếp và đều thắng ở Đài Châu, Tiên Cư và Đào Chử. Năm sau, triều đình điều ông tăng viện cho Phúc Kiến; quân của ông phá ba sào huyệt lớn ở Hoành Tự, Ngưu Điền và Hưng Hoá, khiến lực lượng cướp biển chính ở Phúc Kiến bị đánh bại. Năm 1563 ông lại vào Phúc Kiến, phá ổ Hải Vệ, nay thuộc phía đông nam Phủ Điền, rồi được thăng lên chức phó tổng binh và sau đó là tổng binh quân ở Phúc Kiến.

Cùng bản này ghi rằng sau một chuỗi trận dọc ven biển Phúc Kiến và Quảng Đông, nạn cướp biển bị dẹp hẳn. Cách nói đó là của nguồn, và nên để nguyên mức mạnh yếu đúng như câu nguồn đã dùng.

Việc ở phương bắc và hai cuốn sách

Năm 1568, ông được giao phụ trách quân vụ các trấn Kế Châu, Xương Bình và Bảo Định. Theo Bách khoa toàn thư Trung Quốc, trong mười sáu năm ở cương vị đó, ông cho xây tháp canh, tổ chức luyện tập và dựng một đội tinh nhuệ phối hợp xe, bộ binh và kỵ binh, nhờ đó củng cố phòng thủ và giữ an toàn cho kinh đô. Về sau ông bị đẩy sang Quảng Đông, rồi bị vu cáo và bị cách chức.

Ông để lại hai cuốn sách viết từ kinh nghiệm thực tế. Bách khoa toàn thư Trung Quốc ghi tên hai cuốn là Tân thư về hiệu quả quân sự và Ghi chép về luyện quân, và cả hai đều được các nhà binh pháp đời sau đánh giá cao.

Nhà tưởng niệm ở quê

Tân Hoa Xã đưa ngày 13 tháng 6 năm 2019 tin nhà tưởng niệm Thích Kế Quang mở cửa tại quê ông ở Bồng Lai, Sơn Đông, đặt trong khu phủ Bị Oa Đô Ty của thành nước Bồng Lai xưa. Bản tin ghi nơi này trưng bày hơn một trăm hiện vật vũ khí, trong đó có những thứ chính ông cải tiến như lang tiển và pháo hổ tồn, cùng mô hình chiến thuyền thuỷ sư. Chính quyền Yên Đài ghi thêm rằng Bồng Lai là quê hương của ông, và từ năm 1553 tới năm 1555 ông từng trấn giữ nơi này với chức đại lý đô chỉ huy thiêm sự, lo việc chống cướp biển cho vùng biển Sơn Đông.

Đọc về ông, câu hỏi dễ nảy ra nhất là: cái tinh nhuệ nằm ở vũ khí, ở con người, hay ở cách tổ chức? Bạn nghĩ sao?

Nguồn: Bách khoa toàn thư Trung Quốc (中国大百科全书) – 戚继光修蓟镇长城; Tân Hoa Xã – 戚继光纪念馆在山东蓬莱开馆; Chính quyền Yên Đài – 传承红色精神，弘扬历史文化