Trà đạo

Mời trà ở Trung Quốc: rót bảy phần chén và cái gõ hai ngón tay

Mời trà ở Trung Quốc không chỉ là rót nước. Người rót thường rót đầy bảy phần chén, không đầy tràn — đầy quá là dễ hắt vào tay khách. Chỉ một chi tiết nhỏ đó thôi cũng đủ thấy cả bàn trà được vận hành theo một bộ quy tắc riêng, mà người ngoài thường không được kể trước.

Rót bảy phần, để lại ba phần cho khoảng cách

Người mới rót trà hay cố rót cho đầy, nghĩ rằng đầy mới là hiếu khách. Nhưng chén trà nóng mà đầy tới miệng thì người nhận phải nâng bằng hai tay, đi rất chậm, và rất dễ sánh ra ngoài. Rót bảy phần thì người nhận cầm chén thoải mái hơn, và chén cũng giữ được hương lâu hơn.

Rót bảy phần còn là cách để châm thêm. Trà trong ấm đã pha không giữ được vị lâu, nên chủ nhà thường châm liên tục. Nếu chén đã đầy, chủ không có việc gì làm, và bàn trà mất đi cái nhịp của nó.

Một điều dễ bỏ qua: người rót thường để ý chén người khác trước khi rót chén mình. Chén nào gần cạn là được châm. Người ngồi bàn trà cũng không cần nhắc — chỉ cần để chén ở vị trí dễ với tới là đủ.

Gõ hai ngón xuống bàn thay cho cái cúi đầu

Người nhận trà thì gõ nhẹ hai ngón xuống bàn thay cho cái cúi đầu. Đó là cách cảm ơn kín đáo, nói ra lời lại thành khách sáo. Người Trung Quốc dùng động tác này rất tự nhiên, gần như vô thức, và trong lúc bàn chuyện vẫn tiếp tục nói.

Người ngoài lần đầu thấy động tác đó thường tưởng người kia gõ tay vì sốt ruột. Thực ra làm đúng thì rất khẽ, ngón tay cong lại, gõ một hai nhịp là xong. Làm quá mạnh hoặc kèm lời cảm ơn to lại thành ra long trọng quá mức, không hợp với không khí bàn trà.

Cách cảm ơn này có ích ở chỗ nó không cắt ngang câu chuyện. Bạn đang nói dở mà được châm trà, chỉ cần gõ nhẹ hai ngón rồi nói tiếp. Đó cũng là lý do nó tồn tại lâu như vậy: nghi thức nhỏ, không phá nhịp.

Bàn trà mới là chỗ nói chuyện công việc

Ngồi thêm vài tuần bạn sẽ thấy: bàn trà là nơi người ta nói chuyện công việc, chứ không phải bàn ăn. Trong bữa ăn, người ta ăn và nói chuyện xã giao. Còn việc thật, giá cả, tiến độ, giao hàng, thường được bàn bên ấm trà, ở một không gian nhỏ hơn, ít người hơn.

Trên bàn trà, nhịp chậm lại nên người ta dễ nghe hết câu. Chén nhỏ, uống một hơi là hết, nên câu chuyện cũng chia thành từng đoạn ngắn — phù hợp để chốt từng điểm một. Nhiều thoả thuận miệng ở Trung Quốc không hình thành ở bàn ăn ồn ào, mà hình thành sau khi ấm trà đã châm tới nước thứ ba.

Vì thế nếu bạn đi làm việc ở Trung Quốc, biết ngồi bàn trà là một kỹ năng. Uống hết chén rồi để đó, không cần rót đầy cho mình. Nhận trà thì gõ nhẹ hai ngón. Và cứ để câu chuyện trôi theo ấm trà, đừng vội mở hồ sơ.

Trước khi đi, nên nhớ

• Rót bảy phần chén, để chén còn chỗ nâng và còn chỗ châm.
• Nhận trà thì gõ nhẹ hai ngón xuống bàn, không cần nói lời cảm ơn.
• Người rót thường để ý người khác trước, nên chén mình cạn cũng không cần tự châm.
• Uống chậm, câu chuyện mới dài; bàn trà không phải cuộc thi uống nhanh.
• Việc thật thường được bàn bên ấm trà, đừng coi đó là lúc nghỉ giữa hai bữa ăn.

Bàn trà là một thứ rất nhỏ, nhưng nó chỉ ra ai đã ngồi bàn trà nhiều và ai chưa. Học vài động tác này không tốn gì, mà giúp bạn đỡ lạc lõng trong những buổi gặp còn chưa quen.

Bạn đã từng ngồi bàn trà với người Trung Quốc chưa, và có kịp gõ hai ngón không?